Царква - Беларуская грэка-каталіцкая газета

Ватыканскі ярарх назваў адраджэньне БГКЦ сапраўдным цудам

Thu, 01 Jan 1970 03:00:00 +0300

16.05.2012
Ватыканскі ярарх назваў адраджэньне БГКЦ сапраўдным цудам

На прэсавай канферэнцыі, якую Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў архібіскуп Цырыл Васіль правёў 9 траўня 2012 году ў канферэнц-залі Чырвонага касьцёлу, ацэньваючы стан Грэка-Каталіцкай Царквы Беларусі з пункту гледжаньня разбудовы структураў, ён назваў яе пакуль што “беднай і слабой”, але сам факт яе адраджэньня ў Беларусі ён акрэсьліў, як “сапраўдны цуд”. Знаёмства з жыцьцём беларускіх грэка-католікаў, сустрэчы з вернікамі і размовы з каталіцкімі сьвятарамі і ярархамі ў Беларусі далі падставу ватыканскаму ярарху сьцьвярджаць, што сёньня гэта ёсьць жывая Царква.

Радыё Свабода асабліва выдзяляе наступныя словы Ўладыкі Кірылы (Васіля): “Ёсьць пэўныя асьпекты, якія трэба разьвіваць, узмацняць і нарошчваць. Што да іншага жыцьця Царквы, якое датычыць веры, сумленьня, сям’і, то тут Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква зрабіла вялікі крок наперад, бо гэта Царква, якая адрадзілася з попелу, як Рыма-Каталіцкая і Праваслаўная Цэрквы. Пасьля доўгага часу перасьледу і зьнішчэньня Царквы ў Беларусі гэта сапраўдны цуд — тое, што адбывацца з Царквой, яе аднаўленьне ў Беларусі. Гэта знак таго, што яна жывая”.

Паводле ватыканскага ярарха, цяпер мае актуальнасьць тэма разбудовы структуры Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы, — паведамляе Рады і яна будзе абмяркоўвацца з іншымі кампетэнтнымі органамі Сьвятога Пасаду: Дзяржаўным Сакратарыятам Ватыкану, Папскай Радай спрыяньня хрысьціянскай еднасьці, а таксама з каталіцкімі ярархамі і папскім нунцыем у Беларусі.

Што да канкрэтных крокаў у справе прызначэньня ўласнага біскупа для БГКЦ і зацьверджаньня яе статусу, Уладыка Кірыла сказаў наступнае: “Безумоўна, гэта пытаньне, адказ на якое цікавіць многіх грэка-католікаў і ня толькі іх. Гэтае пытаньне таксама блізкае майму сэрцу. Яно будзе абмяркоўвацца з усёй увагай і далікатнасьцю, якая яму належыць. Але гаварыць пра канкрэтныя формы, спосабы і час яго разьвязаньня яшчэ заўчасна”.

На прэсавай канферэнцыі, адказваючы на пытаньне журналістаў, архібіскуп Кірыла (Васіль) паведаміў таксама, што падчас ягонага знаходжаньня ў нашай краіне не абмяркоўвалася тэма магчымага візіту Папы Рымскага ў Беларусь. “Але я ведаю, што да гэтай тэмы ёсьць вялікая цікавасьць. Такое гіпатэтычна магчыма ў будучыні, і многія хочуць, каб гэта адбылося. Гэта адбудзецца тады, калі абодва бакі будуць гатовыя надаць гэтай падзеі сапраўднае значэньне”, — адзначыў ватыканскі ярарх.

Апостальскі нунцый у Беларусі архібіскуп Клаўдыё Гуджароцьці, падсумоўваючы вынікі візіту Сакратара Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў у Беларусь пасьля сьв. Імшы ў менскім касьцёле сьвятых Сымона і Алены адзначыў, што візіт ватыканскага ярарха зьяўляецца гістарычнай падзеяй. “Убачыце, што гэты дзень будзе гістарычным, і тады вы скажаце: я там быў”, — сказаў нунцый.

Архібіскуп Кірыла (Васіль): на беларускай зямлі сустракаецца Ўсход і Захад

Tue, 15 May 2012 00:00:00 +0400

15.05.2012
Архібіскуп Кірыла (Васіль): на беларускай зямлі сустракаецца Ўсход і Захад

“Значэньне традыцыі хрысьціянскага Ўсходу для Паўсюднай Царквы” — над такой тэмай прапанаваў паразважаць прысутным у канферэнц-зале менскага Чырвонага касьцёлу архібіскуп Цырыл Васіль, Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў. Ватыканскі ярарх знаходзіўся ў нашай краіне з 7 па 10 траўня 2012 году па запрашэньні Міністэрства замежных справаў.

Лекцыя стала нагодай, каб распавесьці, найперш для католікаў лацінскага абраду, пра ўсходніх хрысьціянаў і традыцыі хрысьціянскага Ўсходу, адзначае беларускі каталіцкі партал Catholic.by. Паслухаць публічную лекцыю ватыканскага ярарха сабраліся сьвятары, манахі і манахіні, а такаксама семінарысты і вернікі як лацінскага, так і візантыйскага абраду.

“Людзі павінны ведаць, што апрача лацінскага абраду ў Каталіцкай Царкве ёсьць і іншыя, — сказаў Апостальскі нунцый у Беларусі архібіскуп Клаўдыё Гуджароцьці. — Няма католікаў лепшых ці горшых: незалежна ад іх колькасьці, яны маюць адну і тую ж годнасьць”. “Каталіцкая Царква жыве ў мясцовых Цэрквах і праз іх”, — адзначыў архібіскуп Цырыл Васіль.

На сёньняшні час у Каталіцкай Царкве налічваецца 22 Усходнія Царквы.

Catholic.by адзначае словы Ўладыкі Кірылы пра тое, што кожны католік павінен ведаць таксама і пра абраднасьць тых католікаў, якія пражываюць разам з ім у адной краіне, каб адчуваць сябе сапраўднымі братамі ў веры. Разам з тым, абрад — гэта толькі адзін са знакаў Царквы: “Абрад — толькі форма перажываньня нашай веры. Але неабходна памятаць, што Хрыстос хацеў, каб мы былі ў Царкве, заснаванай на Пятры”, — падкрэсьліў ватыканскі ярарх.

Зразумела, што ўзьнікненьне Ўсходніх Цэркваў — гэта вынік іх адасобленага жыцьця і падзелаў, аднак, як заўважыў архібікуп Цырыл Васіль, “пасьля падзелаў адразу ўзьнікае ідэя еднасьці”. Так Берасьцейская унія стала ў свой час спосабам для аднаўленьня еднасьці і ўзаемапаразуменьня.

“Вы жывеце ў краіне, якая належыць хрысьціянскаму Ўсходу. На вашай зямлі сустракаецца Ўсход і Захад. І гэтыя сустрэчы не заўсёды былі лёгкімі. Але мы ня можам зьмяніць гісторыю, мы можам толькі паўплываць на нашую сучаснасьць і ствараць нашую будучыню”, — падкрэсьліў прадстаўнік ватыканскага ведамства і дадаў, што, калі хочам разьвіваць адносіны з Праваслаўнай Царквой, павінны сьведчыць пра каштоўнасьць Усходніх Цэркваў.

Па выніках свайго візіту ў Беларусь архібіскуп Кірыла (Васіль) адзначыў, што Грэка-Каталіцкая Царква ў Беларусі крочыць наперад у адносінах духоўнага жыцьця, але яшчэ “бедная і слабая” ў адносінах зьнешняй структуры. Як падкрэсьліў ватыканскі ярарх, там, дзе ёсьць Царква, патрэбны і яе бачныя структуры. Таму пытаньне стварэньня ерархічных структураў у Беларускай Грэка-Каталіцкай Царкве будзе абмяркоўвацца ў Дзяржсакратарыяце Апостальскай Сталіцы, у Папскай Радзе па спрыяньні хрысьціянскай еднасьці, а таксама з каталіцкімі ярархамі Беларусі і Апостальскім нунцыем.

Прадстаўнік Сьвятога Айца ўзначаліў паніхіду ў Хатыні

Mon, 14 May 2012 00:00:00 +0400

14.05.2012
Прадстаўнік Сьвятога Айца ўзначаліў паніхіду ў Хатыні

У Дзень Перамогі, 9 траўня 2012 году, у мемарыяльным комплексе “Хатынь” пасьля ўрачыстага мітынгу, арганізаванга ўладамі, адбылася паніхіда па ахвярах вайны з удзелам архібіскупа Кірылы Васіля, Сакратара Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў, сьвятароў і вернікаў візантыйскага і лацінскага абрадаў, а таксама прадстаўнікоў менскай абласной і мясцовай улады.

Каталіцкая вёска Хатынь стала сымбалем трагедыі беларускага народу, журботнай старонкай нашай гісторыі часоў 2-й Сусьветнай вайны. Хатынь — адна з тых 186 вёсак, якія былі спаленыя ў вайну разам з жыхарамі і не аднавіліся пасьля вайны. У 1943 годзе там былі забіты і спалены 147 мясцовых жыхароў, з іх — 75 дзяцей. У мемарыяльным комплексе “Хатынь” ўшанавана таксама памяць пра жыхароў спаленых вёсак Вяда, Тупічыцы і Красьніца з уніяцкай парафіі ў Бабровічах, за якіх Уладыка Кірыла маліўся падчас наведваньня грэка-каталіцкай парафіі ў Івацэвічах.

Як піша Catholic.by, грэка-каталіцкі ярарх з Ватыкану быў асабліва ўсьцешаны, што яго візіт у Беларусь адбываўся менавіта ў дні, калі ўзгадваюць ахвяры вайны і ён меў магчымасьць памаліцца разам з беларускай супольнасьцю за душы тых, хто загінуў у часы ваеннага ліхалецьця. “Хатынь — гэта месца, дзе лепш можаш зразумець дух і душу, бо яно нагадвае пра сьмерць і боль. Але тут нараджаецца таксама надзея, бо ёсьць яскравае ўсьведамленьне — дабро перамагло зло”, — падкрэсьліў архібіскуп Кірыла (Васіль). Ён таксама адзначыў, што надзея — гэта рыса, якая адрозьнівае беларускі народ, які з надзеяй заўсёды ідзе наперад.

“У гэты велікодны час, калі ўзгадваем перамогу Ісуса над пеклам, сьмерцю і грахом, мы ўзгадваем мучанікаў (мы нават ня можам сабе ўявіць усіх пакутаў гэтых людзей) і давяраем іх Міласэрнаму Богу. А Ён, можам быць упэўненыя, пра іх не забудзе”, — сказаў ярарх.

Архібіскуп Кірыла Васіль заклікаў усіх прысутных на памінальнай урачыстасьці быць братамі адно для аднаго, пажадаў, каб наш час быў поўны міру, еднасьці і пашаны да бліжняга.

Пасьля паніхіды ў візантыйскім абрадзе адбылася сьвятая Імша ў лацінскім абрадзе, якую ўзначаліў кс. Уладзіслаў Завальнюк з Менску. Удзельнікі набажэнства прасілі ў малітвах аб Божай міласэрнасьці для ўсіх, хто загінуў, абараняючы Бацькаўшчыну.

Высокадастойнага госьця з Ватыкану ў мемарыяльным комплексе “Хатынь” віталі беларускія скаўты і гайды (Уладыка Кірыла доўгі час быў душпастырам славацкіх і еўрапейскіх скаўатаў), якія стаялі падчас урачыстага мітынгу і памінальнага набажэнства ў ганаровай варце.

Фота Юрыя Мазуркевіча.

Захоўваць ідэал Еднасьці, абвяшчаць моц маленькіх, прыніжаных і непрызнаных

Mon, 14 May 2012 00:00:00 +0400

14.05.2012
Захоўваць ідэал Еднасьці, абвяшчаць моц маленькіх, прыніжаных і непрызнаных

“У сьвеце вялікіх і моцных мы пакліканы разам з Марыяй, Маці Божай, абвяшчаць моц маленькіх, прыніжаных, непрызнаных”, – сказаў 8 тарўня 2012 году Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў архібіскуп Кірыла Васіль падчас архірэйскай Боскай Літургіі, якую ён адслужыў па-беларуску ў дзень парафіяльнага сьвята івацэвіцкай грэка-каталіцкай парафіі Маці Божай Жыровіцкай. Уладыка прамовіў таксама і казаньне па-беларуску. Разважаючы пра тое, што ёсьць памяць і вечнасьць для людзей і для Бога, ватыканскі ярарх на прыкладах мучаніцкага шляху Экзарха Антона Неманцэвіча – яго сабрата па манаскай супольнасьці айцоў-езуітаў, а таксама служэньня настаўнікаў славянскіх Кірылы і Мятода, паказаў веліч іх пасланства і місіі. Уладыка нагадаў словы Госпада пра тое, што Ён “скінуў моцных з пасадаў і ўзьнёс пакорных”, ды заклікаў таксама і вернікаў маленькай Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы не губляючы надзеі несьці яе іншым, не зважаючы на непатрэбнасьць, марнасьць і нязначнасьць сваёй місіі ў вачах гэтага сьвету захоўваць вернасьць Богу і служыць Еднасьці.

Ніжэй прапануем тэкст казаньня Ўладыкі Кірылы ў Івацэвічах. (Тэкст узяты з сайту Svjazep.org, у ім выпраўлены некаторыя памылкі).

К А З А Н Ь Н Е
Высокадастойнага Архібіскупа Кірылы (ВАСІЛЯ)
падчас Боскай Літургіі ў Івацэвічах 8 траўня 2012 году

Хрыстос уваскрос!

Ваша Эксцэленцыя Апостальскі Нунцый, мансеньёр Гуджароцьці, дастойны Апостальскі Візітатар Архімандрыт Сяргей (Гаек), дарагія сьвятары, браты і сёстры, асабліва вернікі парафіяў Івацэвічы і Баранавічы, паважаныя прадстаўнікі сьвецкіх уладаў, дарагія вернікі і пілігрымы абодвух абрадаў.

Мы сабраліся тут сёньня, каб успомніць падзеі і асобы мінулага, але кожны ўспамін стаецца таксама магчымасьцю лепш зразумець наш цяперашні час і каб планаваць нашую будучыню.

Непасрэдная нагода (гэтай сустрэчы) – успамін сьведчаньня веры Апостальскага Экзарха Беларусі, айца Антона Неманцэвіча (Таварыства Ісусава), які 70 гадоў таму, арыштаваны гестапаўцамі, стаў на шлях мучаніцтва, шлях найвышэйшага сьведчаньня вернасьці Госпаду і народу Божаму, на служэньне якому паклаў усё сваё жыцьцё. Ягоны крыжовы шлях быў зьяднаны з крыжовым шляхам ягонага народу, асуджанага на перасьледаваньне, на цярпеньне, на зьнішчэньне. Успамін айца Антона Неманцэвіча нагадвае нам пра шматлікія іншыя ахвяры вайны, з блізкага тут Палесься, Слоніма, але таксама і з іншых рэгіёнаў гэтай любай краіны Беларусі, урэшце ўсіх ахвяраў 2-ой Сусьветнай вайны, усіх нявінных ахвяраў усіх войнаў у гісторыі чалавецтва. Кожная вайна ёсьць вайна братазабойчая, бо брат забівае брата, а мы ж усе маем Адзінага Айца, Бога, у якім мы ўсе — браты. Калі войны ад часоў Каіна аж да сёньня, на жаль, яшчэ існуюць, гэта магчыма толькі таму, што мы забываем гэту вялікую праўду, таму што хочам выштурнуць Бога з нашага жыцьця, са сьвету нашых каштоўнасьцяў, і нашых рашэньняў. Калі, наадварот, мы жадаем сапраўды жыць у сьвеце бяз войнаў, мусім зрабіць усё, каб паставіць Бога на першае месца ў сэрцы людзей і, такім чынам, гледзячы на Яго, на вобраз Ягонага Адзінароднага Сына, зможам вызнаваць, што ў Хрысьце кожны чалавек ёсьць маім братам.

У нашай візантыйскай літургіі, успамінаючы памерлых, звычайна сьпяваем ім “Вечная памяць”. Але ў пасхальным часе, у якім мы знаходзімся, гэты сьпеў замяняецца іншым: “Хрыстос уваскрос з мёртвых, сьмерцю сьмерць зваяваў і тым, што ў магілах, жыцьцё дараваў”.

Абодва гэтыя сьпевы маюць моцны духоўны і эмацыйны зарад і глыбокае пасланьне. Кардынал Тамаш Шпідлік, вялікі знаўца ўсходняй хрысьціянскай духоўнасьці, на сваіх лекцыях у Папскім Усходнім інстытуце (у месцы, дзе вучыўся таксама наш айцец Антон Неманцэвіч) так тлумачыў словы “Вечная памяць”. Ці рэальна для нас, людзей, абмежаваных часам, зычыць “вечную” рэч. Ці мы здольныя гарантаваць вечную памяць? Калі будзем шчырымі, мусім вызнаць, што чалавечая памяць мала-памалу слабее, памяць нашых блізкіх – наколькі пра нас могуць памятаць дзеці, унукі і іншыя нашчадкі - пачынае марнець. Асобу могуць памятаць праз доўгі час, магчыма нават сто гадоў, магчыма нават тысячу гадоў, але пазьней ідзецца з большага пра ўспамін сымбалічны, пасланьне, успамін духоўнае спадчыны, але часта пазбаўлены ўжо той цеплыні і чалавечага вымярэньня, якім ахінаем нашых блізкіх, якіх мы ведалі непасрэдна. І хто можа гарантаваць, што сапраўды чалавека будуць памятаць – хто з нас можа гарантаваць будучыню?

Вось жа, што азначае жадаць некаму “Вечная памяць”? Вечны ёсьць толькі Бог. У Ім прысутныя і жывыя ўсе часы, усе падзеі, усе асобы. У Ім, Які ёсьць найвышэйшым дабром, спаўняецца і ацэньваецца кожнае дабро, зробленае намі ў жыцьці. Гэтае дабро нашых учынкаў ня будзе змарнавана нашай чалавечай немаччу, нашай няўдачай, ня будзе змарнавана ў плыні часу, ня будзе змарнавана грахом, ня будзе зьнішчана нават сьмерцю. Памяць Божая – гэта месца, дзе зьбярэжаныя і захаваныя ўсе нашыя ўчынкі. Таму жадаць “Вечную памяць”, азначае выказваць веру і жаданьне, каб жыцьцё нашых блізкіх было сапраўды “вечным”, паколькі яно зьяднана з Богам. Толькі Ён можа гарантаваць вечнасьць.

Чалавечая гісторыя бачыла, як мінаюць імперыі, сістэмы і рэжымы, якія абвяшчаліся “вечнымі”, і ад якіх сёньня засталіся толькі згадкі ў кнігах па гісторыі. Фараоны пабудавалі піраміды, каб іх памяталі, і іхнія імёны ведаюць сёньня толькі сьпецыялісты. Войскі вандалаў, гунаў, авараў перасяклі цэлую Еўропу – але іх імя захавалася толькі як сінонім зьнішчэньня. Нацысцкі “Трэці Рэйх” абвяшчаў сябе “тысячалетнім” і на працягу 12 гадоў свайго існаваньня прынёс кроў і зьнішчэньне вялікай частцы сьвету, але ўрэшце ён упаў, насьледуючы лёс усіх рэжымаў, што хацелі паставіць на месца Бога чалавека, расу, або ідэю.

Нашыя браты і сёстры – ахвяры вайны, перасьледаваньня, зьнішчэньня – нягледзячы на фізічную сьмерць, учыненую ім, часта ў жорсткі і бесчалавечны спосаб, ёсьць жывыя. Ёсьць жывыя ня толькі таму, што жывыя ў нашай памяці, у памяці іхніх пераемнікаў і нашчадкаў, але таму што жывыя ў памяці Божай, з якой не прападае нічога.

Вось гэты сымбаль паразы і зьнішчэньня – сьмерць – робіцца сымбалем перамогі. Не дзеля заслугаў або дзеля чалавечае сілы, але сілаю гістарычнае падзеі, якая перамяніла гісторыю чалавецтва – дзякуючы Ўваскрасеньню Хрыстоваму. “Хрістос воскресе із мертвых смертію смерть поправ і сушчім во гробех жівот даровал”. Хрыстос перамог сьмерць Сваёй уласнай сьмерцю. Крыж, знак паразы, стаў знакам перамогі. Інструмент сьмерці стаў інструментам жыцьця.

Успамінаючы жыцьцё і дзейнасьць айца Антона Неманцэвіча, нехта можа сказаць, што ідэя ягонага пасланьніцтва, здаецца, не разьвіваецца. Здаецца, што ягонае жаданьне вярнуць Еднасьць Царкве, таксама ў Беларусі, у сэрцы беларускага народу, не дало чаканых пладоў. Здаецца, што ідэя, якую ён і шматлікія падобныя да яго “ідэалісты”, як ён, прадстаўлялі і прапагандавалі, сёньня адкінутая, забытая, нераспаўсюджаная. Як мы павінны рэагаваць на гэтую канстатацыю гэтае відавочнасьці, як не згубіць энтузіязму і надзеі?

Каб не згубіць адвагі і энтузіязму мусім павярнуцца зноў да гісторыі. Праз некалькі дзён мы будзем сьвяткаваць памяць сьвятых апосталаў славянскіх Кірылы і Мятода. У парафіі Баранавічаў гэты ўспамін сьвяткуецца як парафіяльнае сьвята. Гэтыя сьвятыя браты пакінулі багацьце сваёй сям’і, пакінулі жыцьцё сярод бляску візантыйскага імператарскага двору – усё гэта, каб служыць Богу, каб абвяшчаць славянскім народам Хрыста. Іхняя місія суправаджалася нечаканымі посьпехамі і цяжкімі паразамі. У сьвеце, падзеленым паміж сферамі ўплыву дзьвюх вялікіх імперыяў – Франка-Германскай, спадкаемцай старажытнага Рыму, і Візантыйскай, Новага Рыму, Канстанцінопалю, – яны былі аднолькава блізкія да абодвух гэтых сталіц, даючы жыцьцё эксьперыменту, які адкрыў кругагляд славянскім народам. Яны далі славянам, нашым продкам, пісьменнасьць, культуру, закон. Яны паказалі шлях як стаць народамі моцнымі, незалежнымі, якія могуць адчуваць сябе на роўных з сваімі суседзямі – без этнічных або культурных комплексаў. З духоўнага пункту погляду яны жадалі зьяднаць гэтыя народы з Рымскім Пасадам, захоўваючы аднак духоўную і літургічную сувязь з Канстанцінопалем. Які вялікі ідэал, якія вялікія персьпектывы! Але як шмат ім давялося пацярпець, каб зрушыць яго наперад. Сьвяты Мятод, прызначаны Папам у якасьці папскага легата для славянскіх народаў, быў увязьнены сваімі сабратамі, франкскімі біскупамі. Вучні Мятода пасьля ягонай сьмерці былі выгнаныя з Вялікай Маравіі, і ў гэтых землях упрадоўж цэлых стагоддзяў імя Кірылы і Мятода было амаль забытае. Ідэал аднолькавай годнасьці ўсіх народаў на працягу стагоддзяў быў зьняважаны, падпарадкоўваючы адзін народ другому, дазваляючы аднаму народу гаспадарыць над іншым. Ідэал духоўнай еднасьці, сапрычасьця ўсіх хрысьціянаў у Царкве “адзінай, сьвятой, паўсюднай і апостальскай”, пад кіраўніцтвам намесьніка Пятра, як найвышэйшага гаранта сапрычасьця ў веры – таксама і гэты ідэал цяжка цярпеў праз падзелы, якія на працягу другога тысячагоддзя ранілі Царкву па віне людзей з усіх бакоў.

Нехта можа сказаць, што місія сьвятых Кірылы і Мятода перажыла правал, няўдачу. Таксама як ідэя еднасьці Цэркваў – ідэя, якая знайшла сваю гістарычную форму і выяўленьне ўласна на беларускіх землях больш чым чатыры стагоддзі таму. Але Госпад ёсьць Госпадам гісторыі. Ён не вымярае час нашымі чалавечымі меркамі. Крытэры, якія ён выбірае, каб штурхаць наперад гісторыю, не адпавядаюць чалавечым крытэрам. Сёньня сьвятыя Кірыла і Мятод вызнаюцца прасьветнікамі, носьбітамі культуры і годнасьці. Яны, праз доўгія стагоддзі забытыя ў заходнім сьвеце, сёньня ўшаноўваюцца як патроны Еўропы. Іхні ідэал успамінаецца сёньня як яскравы прыклад для экуменічнага руху, які імкнецца загаіць раны разьдзяленьня. Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква з гонарам можа адчуваць сябе моцна зьвязанай з гэтым іх пасланьніцтвам і гэтым іх ідэалам. І нават калі адчувае сябе невялікай, магчыма, як тая, якую мала бяруць да ўвагі, мала каштоўнай, або і наўпрост забытай і недаацэненай, жыве сваёй верай з даверам, уласьцівым сьвятым Кірылу і Мятоду, шматлікім мучанікам і вызнаўцам веры мінулых стагоддзяў – айцу Антону Неманцэвічу і шматлікім іншым беларусам, што ахвяравалі свае жыцьці ў надзеі пабачыць у сьвеце, пазначаным войнамі, перамогу міра, у разьдзеленым хрысьціянстве – еднасьць паміж хрысьціянамі, у чалавецтве, падзеленым праз шматлікія прычыны – мірнае суіснаваньне паміж усімі людзьмі.

Беларуская Царква, асабліва Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква ёсьць невялікая і пакорная. Але ўласна праз гэта яна можа прысвоіць сабе словы Марыі ў ейным сьпеве “Магніфікат”: “Госпад глянуў на пакорнасьць служкі сваёй” ды “...скінуў моцных з пасадаў і ўзьнёс пакорных”.

У сьвеце вялікіх і моцных мы пакліканы разам з Марыяй, Маці Божай, абвяшчаць моц маленькіх, прыніжаных, непрызнаных. “Усе пакаленьні” называюць блаславёнай гэтую малую служку Госпада. Маці Божая ўзьвялічваецца і называецца блаславёнай таксама на гэтых землях, са шматлікімі тытуламі, пад рознымі імёнамі, што памятаюць і прыклікаюць Яе як Заступніцу. Асабліва ўспамінаем Яе як Маці Божую Жыровіцкую, праз Ейную ікону так глыбока шанаваную ў беларускім народзе.

Маці Божая ў сваёй пакорнасьці нясе сьвету збаўленьне, Свайго Сына – Сына Божага.

Беларуская Царква ў сваёй нязначнасьці і пакорнасьці паклікана споўніць тую самую вялікую справу: данесьці да гэтага сьвету, да людзей, спрагненых надзеі, да людзей прыгнечаных і пакінутых вялікімі сістэмамі і вялікімі ідэалогіямі, голас Сына Божага, голас надзеі.

Адкуль маем такую пэўнасьць? Адкуль паходзіць наша надзея перад абліччам зьнешняй паразы, перад абліччам мучаніцтва, перад абліччам пакінутасьці? Яна паходзіць з глыбокай праўды, якую абвяшчаем штораз нашым сьпевам: “Хрыстос ўваскрос з мёртвых, сьмерцю сьмерць зваяваў і тым, што ў магілах жыцьцё дараваў”.

Айцец Яўген Усошын: Працэс кананізацыі вельмі складаны

Sat, 12 May 2012 00:00:00 +0400

12.05.2012
Айцец Яўген Усошын: Працэс кананізацыі вельмі складаны

З 7 да 10 траўня 2012 году ў Беларусі з візітам знаходзіўся высокі госьць з Ватыкану — Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў славацкі грэка-каталіцкі архібіскуп Кірыла Васіль. Архібіскуп правёў перамовы ў МЗС Беларусі, камітэце ў справах рэлігіяў, меў сустрэчы і разам маліўся з каталіцкімі біскупамі, сьвятарамі і вернікамі візантыйскага і лацінскага абрадаў, а таксама сустрэўся са зьверхнікам Беларускай Праваслаўнай Царквы мітрапалітам Філарэтам. Вынікі візіту ў Беларусь Сакратара Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў архібіскупа Кірылы Васіля на просьбу журналіста Юрася Бушлякова для Радыё Свабода пракаментаваў дэкан Цэнтральна-Заходняга дэканату Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы айцец Яўген Усошын. Ніжэй прапануем тэкст гэтага інтэрв’ю.

— Якое значэньне візіту ў Беларусь высокага прадстаўніка Ватыкану? Што азначае візіт з пункту гледжаньня персьпектываў разьвіцьця Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы?

— Гэты візіт, перш за ўсё, прысьвечаны малітоўнай згадцы мучаніцкага подзьвігу, які 70 гадоў таму зьдзейсьніў айцец Антон Неманцэвіч, першы экзарх беларускіх грэка-католікаў. У 1943 годзе ён памёр у мурах менскай турмы СД. Таксама ягоная паства, гэта значыць, паства ваколіцаў Слоніма, Альбярціну і таксама паства на Палесьсі, у прыватнасьці, у вёсцы Бабровічы, яны таксама прыблізна ў той час зазналі крывавага перасьледу з боку нямецкіх захопнікаў.

Што да таго, якое значэньне мае для нашай Царквы гэты візіт. Упершыню ў Беларусь прыехаў [грэка-каталіцкі - заўв. Рэд. газеты “Царква”] ярарх Усходняй Кангрэгацыі настолькі высокага ўзроўню. Нас вельмі цешыць, што ён зьяўляецца ўсходнім біскупам і належыць да аднаго з намі візантыйскага абраду, візантыйскай традыцыі. І гэты візіт безумоўна ўмацуе, перш за ўсё, духоўна нашу Царкву.

— Выступаючы ў Менску, архібіскуп Кірыла Васіль прызнаў актуальнасьць разьвіцьця структуры Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы. Што такое на сёньня Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква?

— Як вельмі добра сказаў архібіскуп у часе сваёй прэс-канферэнцыі, Царква адрадзілася з попелу. І гэтая Царква, якая на тэрыторыі Беларусі цяпер існуе, яна ня ёсьць вельмі, можа быць, шматлікай у колькасным вымярэньні, але яна вельмі моцная духоўна, перш за ўсё сваёй спадчынай, сьведчаньнем вернасьці Хрысту і вернасьці свайму пакліканьню, служэньнем народу. Сёньня на тэрыторыі Беларусі існуюць больш за дзясятак парафіяў, якія зарэгістраваныя. Некаторыя парафіяльныя супольнасьці рыхтуюцца да таго, каб заявіць пра сябе як парафіі. І гэтая Царква жывая. Яна разьвіваецца. Канечне, мае свае праблемы, як і кожны жывы арганізм.

— З якімі, на вашу думку, галоўнымі праблемамі сутыкаюцца цяпер беларускія грэка-каталікі?

— Гэтыя праблемы вельмі часта агульныя з праблемамі іншых царкоўных супольнасьцяў на тэрыторыі Беларусі. Гэта праблема недахопу царкоўных памяшканьняў. Гэта таксама даходжаньне да паўнаты нашага царкоўнага статусу.

— Ці ёсьць, на Ваша адчуваньне, бо Вы кантактавалі з архібіскупам Кірылам Васілём, ці ёсьць у Ватыкане разуменьне таго, што Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква прагне паўнаты афармленьня?

— Хачу спаслацца на яго самога, ён вельмі выразна даў зразумець, што, канечне, Апостальская Сталіца разумее гэтую патрэбу.

— Вы некалькі разоў згадалі айца Антона Неманцэвіча, сёлета спаўняецца 70 гадоў з часу яго пакутніцкай сьмерці. Ці мае Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква намер кананізаваць айца Неманцэвіча?

— Працэс кананізацыі, прызнаньня таго, што чалавек зьяўляецца заступнікам нябесным – гэта працэс вельмі складаны, але на сёньняшні дзень у дачыненьні да айца Антона Неманцэвіча ўжо некаторы час ідзе. Першы этап гэтага працэсу – інфармацыйны, калі зьбіраюцца зьвесткі пра асобу кандыдата. І ў адносінах да айца Неманцэвіча гэтыя зьвесткі зьбіраюцца.

— Колькі часу можа заняць працэс кананізацыі?

— Ня можна так сказаць. Гэта вельмі складаны механізм, які залежыць ад вельмі шмат якіх фактараў. Працэс можа цягнуцца вельмі коратка, некалькі гадоў, а можа і паўсотні гадоў.

— Як бы Вы патлумачылі нашым слухачам, чаму айцец Антон Неманцэвіч варты кананізацыі?

— Ён быў чалавекам, які заўсёды быў верны Хрысту, заўсёды хацеў служыць Хрысту і служыць народу Хрыстоваму, гэта значыць, люду, які вызнае веру ў Хрыста. Ён не дзяліў гэты народ па нацыянальнасьцях, служыў усім аднолькава, не спрабаваў выкарыстоўваць Бога, Царкву і сваё царкоўнае становішча ў нейкіх іншых мэтах, чым царкоўныя, чым весьці людзей да Хрыста.

— І апошняе пытаньне да Вас. Пару месяцаў таму агенцтва БЕЛТА распаўсюдзіла інтэрв’ю з кіраўніком аддзелу зьнешніх царкоўных зносінаў Маскоўскага патрыярхату мітрапалітам Іларыёнам, які прыяжджаў у Беларусь. У гэтым інтэрв’ю мітрапаліт Іларыён сказаў, што ў РПЦ вельмі занепакоеныя намерам перанесьці мошчы сьвятога Язафата Кунцэвіча з Рыму ў Віцебск, і што ён, мітрапаліт Іларыён, ужо казаў пра гэта Дзяржаўнаму сакратару Ватыкану. Ці сапраўды такі намер існуе і ці мае да яго дачыненьне БГКЦ?

— Не, мне пра такі намер нічога не вядома. Гэта чуткі, якія ўзьніклі дзесьці па-за межамі нашай Царквы, яны нейкім чынам да нас дайшлі, але зноў жа кажу – яны ўзьніклі па-за межамі нашай Царквы.

Юрась Бушлякоў,
Радыё Свабода

Ватыканскі ярарх наведаў Альбярцін і ўшанаваў Жыровіцкую ікону Багародзіцы

Sat, 12 May 2012 00:00:00 +0400

12.05.2012
Ватыканскі ярарх наведаў Альбярцін і ўшанаваў Жыровіцкую ікону Багародзіцы

Падчас свайго візіту ў Беларусь Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў архібіскуп Цырыл Васіль, які належыць да Таварыства Ісуса, 8 траўня 2012 году наведаў Альбярцін, дзе ў міжваенны час месьцілася Ўсходняя місія айцоў-езуітаў і дзе нёс служэньне беларускі грэка-каталіцкі экзарх-мучанік а. Антон Неманцэвіч, SJ. Таксама ён памаліўся перад Жыровіцкай іконай Багародзіцы ў касьцёле ў Слоніме і на парафіяльным сьвяце грэка-католікаў у Івацэвічах.

Другі дзень свайго візіту ў Беларусь ватыканскі ярарх пачаў з наведваньня колішняга слонімскага прадмесьця Альбярцін, дзе ў міжваенны час была ўніяцкая парафія, у якой служылі манахі-езуіты. Менавіта Альбярцін быў рэзідэнцыяй Экзарха Грэка-Каталіцкай Царквы ў Беларусі айца Антона Неманцэвіча. І менавіта адсюль пачынаўся мучаніцкі шлях беларускага Экзараха, якога 70 гадоў таму, 4 ліпеня 1942 году, арыштавала гестапа за яго актыўную місіянерскую дзейнасьць, і даставіла ў турму СД у Менску, дзе ён памёр, будучы вычарпаны фізічна, ад сардэчна-сасудзістай недастатковасьці.

Архібіскуп Кірыла (Васіль) агледзеў будынак, дзе месьцілася Ўсходняя місія айцоў-езуітаў, наведаў альбярцінскі касьцёл Маці Божай Каралевы Супакою ды памаліўся за загінулых падчас 2-й Сусьветнай вайны. Ля мемарыяльнага крыжа, устаноўленага ў памяць пра езуітаў усходняга абраду, разам з грэка-каталіцкімі сьвятарамі і вернікамі ён ўзгадаў у малітве Экзарха беларускіх грэка-католікаў Антона Неманцэвіча і іншых сьвятароў і манахаў, якія працавалі ў Альбярціне.

Пасьля гэтага Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў накіраваўся ў касьцёл сьв. Андрэя ў Слоніме, дзе захоўваецца сёньня дастаўлены ў свой час з Рыму для каранацыі Жыровіцкі абраз Маці Божай. Там госьця з Ватыкану вітаў Гарадзенскі рыма-каталіцкі біскуп Аляксандар Кашкевіч. Перад цудатворнай іконай Маці Божай Жыровіцкай, Уладыка Кірыла разам з прысутнымі сьвятарамі і вернікамі абодвух абрадаў, у малітве Акафісту ўшанаваў Багародзіцу, якая лічыцца Апякункой беларускага народу.

Падчас малітоўнай сустрэчы з архібіскупам Кірылам (Васілём) у слонімскім касьцёле сьв. Андрэя царкоўную ўзнагароду ад імя Сьвятога Айца — крыж “За Царкву і папу” — атрымала мясцовая грэка-каталіцкая верніца Яўгенія Лазар, якая ў часы савецкага бязбожжа і забароны Грэка-Каталіцкай Царквы разам з сваёй сям’ёй аддана трымалася сваёй грэка-каталіцкай веры. Ня раз яна прымала ў сваёй хаце ў Слоніме сьвятароў, якія працягвалі служэньне ва ўмовах падпольля. Яна змагла выхаваць у веры сваіх дзяцей ды ўнукаў, перадала ім любоў да Бога.

Са Слоніму Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў накіраваўся ў Івацэвічы на парафільнае сьвята мясцовай грэка-каталіцкай парафіі Маці Божай Жыровіцкай. Уладыка Кірыла (Васіль) наведаў душпастырскі цэнтр парафіі, дзе азнаёміўся з ўмовамі жыцьця і малітвы грэка-католікаў. Высокадастойны госьць коратка памаліўся разам з вернікамі ў сьціплай капліцы перад іконай Маці Божай Жыровіцкай, затым зьвярнуўся да вернікаў з кароткай прамовай, у якой заахвоціў іх не баяцца і не саромецца сваёй невялікай, як у першахрысьціянскія часы, супольнасьці і сьмела сьведчыць пра сваю хрысьціянскую ідэнтычнасьць, захоўваць і перадаваць сваю веру наступным пакаленьням, як гэта рабілі нашыя продкі.

Пасьля наведваньня грэка-каталіцкага душпастырскага цэнтру ўрачыстасьці ў гонар Маці Божай Жыровіцкай перанесьліся ў івацэвіцкі касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа. Мясцовыя рыма-католікі гасьцінна прапанавалі сваю сьвятыню візантыйскім католікам для такой урачыстасьці, бо маленькая грэка-каталіцкая капліца не зьмясьціла б усіх вернікаў, якія прыехалі з Баранавічаў, Берасьця, Менску, а таксама Пінску на сьвята ў гонар Маці Божай Жыровіцкай, каб мець не такую частую пакуль магчымасьць памаліцца на архірэйскай Боскай Літургіі разам з Уладыкам Кірылам.

Каля касьцёлу ватыканскага госьця вітаў дапаможны біскуп Пінскі Казімір Вялікаселец, прадстаўнікі мясцовых уладаў і супрацоўнікі апарату Ўпаўнаважанага па справах рэлігіяў з Берасьця. Разам з высокім госьцем з Ватыкану ва ўрачыстай сьвяточнай багаслужбе прыняў удзел таксама Апостальскі нунцый у Беларусі архібіскуп Клаўдыё Гуджароцьці, шматлікія сьвятары абодвух абрадаў.

Падчас візантыйскай архірэйскай Літургіі быў урачыста пастаўлены на іпадыякана выпускнік семінарыі Віталь Быстроў з Івацэвічаў. Таксама Ўладыка Кірыла (Васіль) асьвяціў зямлю з месца, дзе пахаваныя зьнішчаныя нацыстамі ў вайну бабровіцкія ўніяты.

Вернікі івацэвіцкай грэка-каталіцкай парафіі Маці Божай Жыровіцкай кажуць, што такі высокі ярарх хіба ўпершыню ў гісторыі зрабіў візіт у Івацэвічы. Вось што сказаў з гэтае нагоды для Радыё Свабода старшыня івацэвіцкай грэка-каталіцкай парафіі Вячаслаў Гарчакоў: “Нашыя малітвы пачутыя, і такі вялікі дастойнік ватыканскі едзе да нас. /.../ Гэта была вялікая нечаканасьць, канечне, але і радасьць таксама. Гэта першы такі візіт, увогуле, можна сказаць, у гісторыі апошніх вякоў”.

Вернікі грэка-каталіцкай парафіі ў Івацэвічах асабліва ушаноўваюць памяць пра зьнішчаную ў вайну ўніяцкую парафію ў Бабровічах і апякуюцца магілай выдатнага душпастыра гэтай парафіі — беларускага грэка-каталіцкага сьвятара а. Баляслава Пачопкі, які пахаваны на могілках у Целяханах. “Наш сьвяты абавязак іх ушаноўваць, бо мы таксама прадаўжальнікі гэтай традыцыі на нашых землях, традыцыі еднасьці з Апостальскім Пасадам”, — кажа старшыня парафіі Вячаслаў Гарчакоў.

Наведваньне Сакратаром Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў Слоніму і Івацэвічаў пракаментаваў для Радыё Свабода грэка-каталіцкі сьвятар айцец Андрэй Крот, які сам мае карані ў Бабровічах і яшчэ як вернік у значнай ступені спрычыніўся да адраджэньня грэка-каталіцкай супольнасьці ў Івацэвічах: “У першую чаргу ягоны візіт зьвязаны з ушанаваньнем памяці экзарха Антона Неманцэвіча, зьверхніка Грэка-Каталіцкай Царквы, які кіраваў ёю з 1939 па 1942 год. У 1942 годзе ён быў арыштаваны гестапа і памёр у 1943 годзе. Івацэвічы таксама выбраныя нездарма, таму што ў Бабровічах, якія цяпер знаходзяцца ў Івацэвіцкім раёне, існавала ўніяцкая парафія ў міжваенны час, якая была спаленая разам з жыхарамі. Візіт у Слонім і Івацэвічы зьвязаныя з ушанаваньнем памяці нашых пакутнікаў 2-й Сусьветнай вайны”.

Зьвяртаючыся да вернікаў Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы, Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў Уладыка Кірыла (Васіль) у сваім казаньні (па-беларуску!) адзначыў: “У сьвеце вялікіх і моцных мы пакліканы разам з Марыяй, Маці Божай, абвяшчаць моц маленькіх, прыніжаных, непрызнаных. “Усе пакаленьні” называюць блаславёнай гэтую малую служку Госпада. /.../ Асабліва ўспамінаем Яе як Маці Божую Жыровіцкую, праз Ейную ікону так глыбока шанаваную ў беларускім народзе. Маці Божая у сваёй пакорнасьці нясе сьвету збаўленьне, Свайго Сына – Сына Божага. Беларуская Царква у сваёй нязначнасьці і пакорнасьці паклікана споўніць тую самую вялікую справу: данесьці да гэтага сьвету, да людзей спрагненых надзей, да людзей прыгнечаных і пакінутых вялікімі сістэмамі і вялікімі ідэалогіямі, голас Сына Божага, голас надзеі”.

Фота з "Газеты Слонімскай", Вітаўта Парфяненкі, Паўла Дайліда і Ігара Бараноўскага.

Адкрыцьцё адрэстаўраванага Marian House

Fri, 11 May 2012 00:00:00 +0400

11.05.2012
Адкрыцьцё адрэстаўраванага Marian House

Як паведамляе сайт “Беларусы ў Вялікабрытаніі”, на 13 траўня 2012 году запланавана ўрачыстае адкрыцьцё адрэстраўраванага “Марыян Хаўз”, які ад гэтага часу станецца сядзібай Беларускага рэлігійнага і культурнага цэнтру імя сьвятога Кірылы Тураўскага.

Беларуская каталіцкая місія ў Англіі запрашае ўсіх вернікаў на гэтую ўрачыстасьць. Чакаецца, што ў Лондан прыедзе з Рыму Яго Эмінэнцыя кардынал Леанарда Сандры, Прэфэкт Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў, які ўшануе беларускую грамаду сваёй прысутнасьцю і зьдзейсьніць абрад асьвячэньня цэнтру.

Пасьля асьвячэньня адбудзецца прыняцьце для ўсіх прысутных ў залі цэнтру. Пачатак урачыстасьці а 14.00 гадз.

Беларускія грэка-католікі – перашкода для Ватыкану?

Fri, 11 May 2012 00:00:00 +0400

11.05.2012
Беларускія грэка-католікі – перашкода для Ватыкану?

Пра візіт Сакратара Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў архібіскупа Цырыла Васіля ў Беларусь і персьпектывы Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы гутарка карэспандэнта “Нашага Магілёва” Ігара Барысава з гісторыкам Анатолем Сідарэвічам.

Непадзяляючы некаторыя дыскусійныя і занадта катэгарычныя ацэнкі сп. А. Сідарэвіча, напрыклад, што да існаваньня самой БГКЦ (тым больш што ён сам прызнае, што Апостальскі экзархат для Беларусі ў Ватыкане “не ліквідавалі”, а калі так — гэта значыць, што Царква проста ня мае сёньня свайго ерархічнага завяршэньня), а таксама асобныя, некрытычна перанятыя ім ад зацятых антыўніяцкіх праваслаўных палемістаў выказваньні, лічым патрэбным зьмясьціць гэты матэрыял. Ён варты ўвагі як погляд часткі беларускай інтэлегенцыі на праблему адсутнасьці ў БГКЦ уласнага біскупа, які хоць і адлюстроўвае пераважна грамадзка-палітычны, а не царкоўна-душпастырскі асьпект, тым ня менш стварае пэўны грамадзкі кантэкст візіту ватыканскага госьця ў Беларусь, выяўляючы галоўныя чаканьні ад яго вернікаў БГКЦ. Ніжэй прапануем тэкст гэтага інтэр’ю Анатоля Сідарэвіча для газеты “Наш Магілёў”.

— Учора ў Беларусь прыехаў ватыканскі госьць – сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў архібіскуп Цырыл Васіль.

— Беларускае вуха больш прывычнае да імя Кірыла, Кірыл...

— Гэта высокая пасада?

— Над Уладыкам Кірылам стаіць Прэфект Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў, а над Прэфектам – Папа.

— Колькі ўсходніх Цэркваў прызнаюць галавою Паўсюднай Царквы Рымскага Біскупа?

— Ёсьць ватыканскі статыстычны гадавік – Annuario Pontificio. Дык вось, у выпуску за 2010 год можна прачытаць, што такіх Цэркваў дзевятнаццаць.

— У тым ліку і Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква (БГКЦ)?

— Беларускай Царквы ў Annuario Pontificio няма, бо юрыдычна яна не існуе. Як сказаў Папа Бенядыкт, у Беларусі маецца руплівая грэка-каталіцкая супольнасьць. Каб гэтая супольнасьць стала Царквою, трэба, каб Ватыкан надаў ёй пэўны юрыдычны статус: ці то Апостальскі экзархат, ці то япархія. І трэба, каб на чале гэтай адзінкі быў пастаўлены біскуп, бо дзе няма біскупа, там няма Царквы. Такое правіла і ў католікаў, і ў праваслаўных.

— Перад прыездам архібіскупа Кірылы апублікавана паведамленьне Апостальскай Нунцыятуры ў Беларусі. У паведамленьні між іншым напісана, што Каталіцкая Царква адзначае сёлета 70-гадавіну арышту нацыстамі Апостальскага Экзарха грэка-католікаў Беларусі Антона Неманцэвіча. Значыць, у Беларусі быў Апостальскі экзархат?

— Раз быў экзарх, быў і экзархат.

— А потым яго ліквідавалі?

— Наколькі вядома, не ліквідавалі. І грэка-каталіцкае духавенства Беларусі ў сваім лісьце да Папы Бенядыкта таксама лічыць, што дэ-юрэ грэка-каталіцкая, уніяцкая Беларусь застаецца Апостальскім экзархатам.

— Што за ліст такі? Яго публікавалі?

— Ліст да Папы напісаны 9 кастрычніка 2009 г. і апублікаваны 17 сьнежня таго ж году ў грэка-каталіцкім квартальніку “Царква”. Яго падпісалі 14 сьвятароў. Адсутнічае подпіс, здаецца, аднаго сьвятара, які ў той час знаходзіўся ў Рыме. Увосень 2011 году, калі ў Беларусь прыехаў новы Апостальскі нунцый, ужо сьвецкія грэка-католікі ўручылі яму ліст на імя Папы з просьбай паставіць біскупа. Гэты ліст падпісалі даволі вядомыя людзі, якія жывуць у Менску.

— Ватыкан даў адказ на гэтыя лісты?

— Фармальны адказ ня даў, а фактычны даў, таму што па-ранейшаму ў Беларусі няма ні біскупа, ні Царквы.

— А раптам архібіскуп Кірыла прывёз фармальны адказ?

— Не выключаю такой магчымасьці. Усё высьветліцца калі ня сёньня, дык заўтра.

— Па-мойму, магчымыя два варыянты адказу: аднаўляецца экзархат і будзе пастаўлены біскуп або экзархат па-ранейшаму застаецца ў замарожаным стане.

— Магчымы і трэці варыянт: Ватыкан прызначае ардынарыем для грэка-католікаў Беларусі кагосьці з рыма-каталіцкіх біскупаў. Як у Расеі.

— Гэты варыянт задаволіць грэка-католікаў?

— Гэты варыянт самы непажаданы.

— Чаму?

— З прызначэньнем лацінскага ардынарыя грэка-каталіцкая Царква ў Беларусі ня зьявіцца. І гэта галоўнае. Па-другое, ня ведаю, як каму, а мне сьмешна бачыць, як адзін і той самы біскуп у касьцёле служыць у шатах Рыма-Каталіцкай Царквы, а прыйшоўшы да грэка-католікаў, апранаецца ў такія ж шаты, што і ўсходнія біскупы. Гэта нагадвае сьпектакль з пераапрананьнем. Ня менш важна і тое, што цяпер у Беларусі няма ніводнага лацінскага біскупа, які б глыбока ведаў грэцкі абрад і трыдыцыі. Апроч таго, стагоддзі Уніі ў Беларусі паказалі, што паміж рыма-католікамі і грэка-католікамі не было сапраўднага братэрства: лаціньнікі ўвесь час імкнуліся дамінаваць, дыктаваць уніятам свае правілы, перацягваць вернікаў з грэцкага ў лацінскі абрад.

— Я чуў, што галоўная прычына адсутнасьці грэка-каталіцкага біскупа ў Беларусі ў тым, што гэтая супольнасьць малаватая для экзархату ці япархіі.

— Зазірніце ў Annuario Pontificio, і вы ўбачыце, што ёсьць такая Царква, якая падзяляецца на два экзархаты. У адным з гэтых экзархатаў 1 (адна) парафія і 25 (дваццаць пяць) грэка-католікаў, а ў другім – тры парафіі і адзінаццаць сьвятароў. На чале гэтай Царквы, натуральна, стаіць біскуп. Ёсьць яшчэ адна краіна, у якой 9 парафіяў і біскуп. Праўда, ён не экзарх, а Апостальскі адміністратар. У Беларусі прыблізна такое становішча, як у Баўгарыі, дзе Царква складаецца з 21 парафіі.

— Цікава: адна парафія – і экзархат... Як я разумею, кананічных перашкодаў для аднаўленьня Апостальскага экзархату ў Беларусі і для прызначэньня экзарха ў сане біскупа няма. Ці ня значыць гэта, што прычыны сучаснага становішча грэка-каталіцкай супольнасьці Беларусі ня ў нейкіх кананічных перашкодах, а ў чымсьці іншым?

— Ваша выснова абсалютна лагічная. З XV стагоддзя Ватыкан хоча пасябраваць з Маскоўскай Царквой. Апошнія дваццаць гадоў Масква сьцьвярджае, што сяброўству і сустрэчы Патрыярха Маскоўскага з Папам перашкаджаюць украінскія грэка-католікі. Сярод рыма-каталіцкіх ярархаў і багасловаў раздаюцца галасы, што лепш было б, калі б грэка-католікаў не было і заводу. Дзеля сяброўства з Маскоўскай Патрыярхіяй Ватыкан не аднавіў Апостальскі экзархат у Расеі, а тамтэйшых грэка-католікаў аддаў пад апеку лацінскага біскупа. Аднаўляць Беларускую Грэка-Каталіцкую Царкву Ватыкану таксама не з рукі. Ствараць дадатковыя перашкоды на шляху да жаданага сяброўства з Масквой яму ня хочацца.

— Па-вашаму, сяброўства Ватыкана і Маскоўскай Патрыярхіі магчымае?

— Ватыкан памыляецца. Сяброўства з Масквою, якая лічыць сябе “трэцім Рымам”, ня будзе. Апроч таго, значэньне Маскоўскай Патрыярхіі ў праваслаўным сьвеце паступова падае, і яна ўжо ня самая вялікая. Па колькасьці вернікаў, якія рэгулярна ходзяць у храмы, спавядаюцца і прычашчаюцца, яна, па-мойму, саступае Румынскай Праваслаўнай Царкве. Калі абваліцца аўтакратыя ў Беларусі, Украіне і Расеі, Маскоўская Патрыярхія распадзецца і ў яе не застанецца нават палавіны таго, што яна мае цяпер.

Ватыкан спрабуе злавіць жураўля ў небе. Замест таго, каб даць імпульс унійнаму руху ў Беларусі, Ватыкан зьнеахвочвае людзей, бо ў каталіцкай сям’і яны пачуваюцца незаконнымі дзецьмі. Добра, калі яны вяртаюцца ў праваслаўе, пераходзяць у лацінскі абрад, але ж нямала такіх, якія наогул адыходзяць ад Цэркваў.

— І ніякай надзеі на паляпшэньне сітуацыі?

— Ватыкан – гэта дзяржава. І яго паводзіны ў Беларусі залежаць ад палітычнай сітуацыі ў нашым рэгіёне. Зрэшты, паслухаем, што скажа ўладыка Кірыла.

Кананізацыя Сямашкі. Скон народу...

Thu, 10 May 2012 00:00:00 +0400

10.05.2012
Кананізацыя Сямашкі. Скон народу...

Журналіст Радыё Свабода Сяргей Абламейка разважае пра беларускую памесную Царкву і пра тое, як беларусы яе страцілі, дзякуючы дзейнасьці ліквідатара Уніі мітрапаліта Ёсіфа Сямашкі, прыводзіць некалькі малавядомых фактаў з яго жыцьця.

Дачуўся я летась у лістападзе, што Беларускі Экзархат Расейскай Праваслаўнай Царквы вырашыў кананізаваць мітрапаліта літоўскага Іосіфа Сямашку. Навіна моцна ўразіла. Але пісаць я ня стаў. Вырашыў пачакаць месяцы тры, можа нехта з праваслаўнай беларускай інтэлігенцыі выкажацца. Усё ж шмат у нас пісьменьнікаў, навукоўцаў, журналістаў праваслаўнага веравызнаньня, нехта, думаў я, абавязкова выкажацца, напіша, засьцеражэ беларусаў ад такога кроку.

Ніхто нічога не напісаў...

Што ў нас сёньня ведаюць пра Сямашку? Што ён арганізаваў далучэньне «западно-русских униатов» да Расейскай Праваслаўнай Царквы. Яшчэ гэтую падзею называюць «ліквідацыяй Уніі». Зьмест гэтай падзеі ў нашых галовах — чыста канфэсійны. Маўляў, была Унія, стала Праваслаўе. Мы думаем, што такі акцэнт на канфэсійнасьць прымушае нас рабіць наша трагічная гісторыя. Гэта так і ня так. Насамрэч, гэты канфэсійны падыход да гісторыі нам навязала ў ХІХ стагодзьдзі праз сваю гістарыяграфію Расея.

А падыход можа быць ня толькі канфэсійны. Ён можа і, на маю думку, павінен быць нацыянальны. Вось прыклад, як сам 1839 год і дзейнасьць Сямашкі могуць быць трактаваныя з нацыянальных пазыцыяў.

У 1839 годзе ЎПЕРШЫНЮ ў гісторыі датуль больш за 500 гадоў самастойную беларускую мітраполію, якая ў розныя гістарычныя пэрыяды бывала то уніяцкаю, то праваслаўнаю, то зноў уніяцкаю, далучылі да расейскай Царквы, да Масквы. Гэта значыць, саму беларускую царкву ўпершыню тады далучылі да расейскай. У 1839 годзе наша Царква, якая да таго, паўтараю, бывала то праваслаўнаю, то ўніяцкаю, перастала існаваць.

Сёньня самы важны зьмест акту 1839 году — страта ПАМЕСНАЙ беларускай Царквы адметнай, самастойнай традыцыі — ад нас трывала схаваны канфэсійным падыходам да гісторыі. У часы ліквідацыі Уніі сам мітрапаліт Сямашка ня раз гаварыў, што вярнуў спакушаных і адарваных вернікаў ва ўлоньне Царквы-маці — РПЦ. Хоць насамрэч ні Маскоўская мітраполія, ні Маскоўскі патрыярхат НІКОЛІ не былі Царквой-маці для беларусаў і ўкраінцаў.

Нашай Царквой-маці ад Х стагодзьдзя быў Канстанцінопальскі патрыярхат і, у больш вузкім пляне, — Літоўска-Наваградзкая мітраполія, якая існавала ад 1316 году. У палове XV стагодзьдзя адбылося канчатковае разьдзяленьне мітраполіяў Маскоўскай дзяржавы і ВКЛ. Падставай для гэтага стала прыняцьце Уніі Канстанцінопальскім патрыярхам, бізантыйскім імпэратарам і Праваслаўнай Царквой ВКЛ. Ад 1448 году Масква самастойна выбірала сабе мітрапаліта, а беларусы, выбраўшы мітрапаліта, атрымлівалі пасьля зацьвярджэньне ад патрыярха. Спачатку Маскоўскія мітрапаліты ў тытуле захоўвалі назву і «Кіеўскага», але ад 1448 году пачалі звацца Маскоўскімі і Ўсяе Русі. А нашы афіцыйна ў паперах ад патрыярха менаваліся Кіеўскімі, Галіцкімі і ўсяе Русі, але часьцей, у тым ліку і ў грэцкіх паперах, называліся Літоўскімі мітрапалітамі або Літоўска-Наваградзкімі. Большасьць нашых мітрапалітаў XІV-XVІ стагодзьдзяў жылі ў Наваградку, і большасьць зь іх там пахаваныя. Пазьней мітрапаліты жылі ўжо і ў Вільні, і ў Варшаве, але абсалютная большасьць іх былі этнічнымі беларусамі.

У XVІІ стагодзьдзі, як вядома, Кіеўская мітраполія падзялілася на два лягеры — уніятаў і дэзунітаў, зьявіліся і два мітрапаліты. Тым ня менш, абедзьве гэтыя часткі захоўвалі старую ўсходнехрысьціянскую традыцыю ў абрадах, набажэнствах і сьпевах. Пры гэтым асноўная, значна большая за праваслаўную, частка Кіеўскай мітраполіі працягвала сваё гістарычнае памеснае існаваньне ў абліччы Грэка-Каталіцкай Царквы. Уніяцкія мітрапаліты захоўвалі тытул Кіеўскіх, Галіцкіх і ўсяе Русі.

У 1686 годзе багатая і моцная Масква, якая ў 1589 годзе абвясьціла ў сябе патрыярхат і ў 1654 годзе далучыла да сябе левабярэжную Ўкраіну, подкупам і шантажам прымусіла зьбяднелы пад панаваньнем турак Канстанцінопальскі патрыярхат адмовіцца ад юрысдыкцыі над Кіеўскай праваслаўнай мітраполіяй і перадаць яе Маскве. Так Царква-дочка — РПЦ — аформіла захоп праваслаўнай памеснай часткі сваёй Царквы-маці. А ў 1839 Расейская Праваслаўная Царква закончыла захоп Кіеўскай мітраполіі і ліквідавала нашу самастойную ўсходнехрысьціянскую традыцыю, якая хоць і зазнала пэўныя зьмены у часы Уніі, але ўсё ж захоўвала, паводле сьведчаньняў шматлікіх дасьледчыкаў, ВЕЛІЗАРНЫЯ адрозьненьні ад традыцыі маскоўскай.

Так мы страцілі сваю памесную Царкву. І дагэтуль яшчэ думаем, што нам тады вярнулі веру продкаў.

У дзьвюх частак адной старажытнай Кіеўскай мітраполіі раней ці пазьней мог бы зьявіцца шанц аб’яднацца. Ужо ў XVІІ стагодзьдзі уніяцкі мітрапаліт Язэп Вельямін Руцкі стварыў плян аб’яднаньня дзьвюх частак расколатай Кіеўскай мітраполіі — уніяцкай і дэзуніцкай — пад уладай адзінага Кіеўскага патрыярхату. Я наўмысна пішу «уніяцкай і дэзуніцкай», бо мала хто ведае, што ўніяты таксама называлі сябе праваслаўнымі — у 1722 годзе Кіеўскі ўніяцкі мітрапаліт Леў Кішка нават выдаў для сваёй царквы на беларускай мове катэхізіс, славутае «Сабраніе прыпадкаў...», у поўнай назьве якога двойчы сьцьвярджалася, што гэта выклад Праваслаўнай веры. А калі б аб’яднацца і не ўдалося, дык існавалі б дзьве памесныя Царквы свайго права — праваслаўная і ўніяцкая, кожная зь якіх па-свойму захоўвала б традыцыі беларускай Царквы Х—XVІ стагодзьдзяў. Гэта, аднак, не ўваходзіла ў імпэрыялістычныя пляны Расеі.

***

Мы, аднак, пра гэта сёньня ня думаем, а нашыя гісторыкі пра гэта зусім ня пішуць. У беларускіх галовах практычна цалкам адсутнічае гісторыі першага хрысьціянскага тысячагодзьдзя, як, зрэшты, і гісторыя другога хрысьціянскага тысячагодзьдзя, асабліва яго пачатку і сярэдзіны. Нават сьвядомыя нацыянальна гісторыкі і філёзафы апэрыруюць толькі расейскай вэрсіяй царкоўнай гісторыі, крайне непраўдзівай і перакручанай да непазнавальнасьці. Здаецца, нават, што гісторыкі сёньня ўжо і ня хочуць ведаць альтэрнатыўныя канцэпцыі — напрыклад, з працаў заходнеэўрапейскіх гісторыкаў, або хаця б польскіх ці ўкраінскіх калегаў. Нашы проста задавольваюцца расейскім гістарычным эрзацам.

Ніхто ня піша, напрыклад (і, адпаведна, ня лічыцца з тым фактам), што разрыў паміж Канстанцінопалем і Рымам 1054 году не датычыўся Кіеўскай мітраполіі, якая 3 гады перад гэтым сама адпала ад Канстанцінопаля. Ня пішуць, што пасьля разрыву 1054 году паміж Рымам і Бізантыяй кіеўскіх мітрапалітаў на просьбу князёў часам прызначаў Папа Рымскі, што кіеўскі мітрапаліт яшчэ ў 40-я гады ХІІІ стагодзьдзя разам зь іншымі кардыналамі браў удзел у нарадзе ў Ватыкане з нагоды татарскай агрэсіі ў Эўропу. Ня пішуць, што Беларусь канчаткова адпала ад Рыму толькі ў ХІІІ стагодзьдзі з-за агрэсіі нямецкіх крыжакоў. Ня пішуць, што яшчэ ў 1250 годзе князь Даніла Галіцкі пачаў перамовы аб Уніі з Рымам. Ня пішуць, што ўжо ў XV стагодзьдзі наша царква шэсьць разоў станавілася ўніяцкаю, і што ў 1596 годзе яна ўсяго толькі заключыла сёмую Унію з Рымам, якая найдаўжэй праіснавала. Ня пішуць, што гэта ўсё была наша самастойная ўсходнехрысьціянская царква, з адметнай і вельмі адрознай ад маскоўскай традыцыяй ў мастацтве, архітэктуры, абрадах, сьпевах і нават канонах!

Вось так не пісалі, не пісалі, а тут раптам бах! — і кананізацыя Сямашкі.

Ня буду шмат пісаць пра гэтага расейскага царкоўнага дзеяча. Прывяду толькі тры цытаты. Яны важныя для фармаваньня менавіта нацыянальнага падыходу да ацэнкі дзейнасьці мітрапаліта Сямашкі.

***

Першая паходзіць з нарыса протаярэя Аляксандра Мацкевіча пра Сямашку, апублікаванага ў «Литовских епархиальных ведомостях» у 1884 годзе. Мова ў гэтым урыўку ідзе пра бацьку мітрапаліта, айца Іосіфа Сямашку, які скасаваньня Уніі не прыняў і праз год пасьля гэтай падзеі, у 1840 годзе, зладзіў у сябе на кухні ўніяцкую каплічку, дзе служыў набажэнствы і вянчаў людзей.

“Тогда, подарив выстроенный им вблизи костела дом сыну своему Николаю, бывшему в Илинцах вольнопрактикующим врачем, он купил себе другой vis-àvis, и здесь из кухни, которая составляла помещение, отдельное от дома, устроил молельню... В этой молельне в январе 1840 года старики Семашки устроили по униатскому обряду брак их дочери Елены, любимой сестры православного уже тогда преосвященнаго Иосифа. Женихом был Виктор Гомолицкий, нынешний виленский кафедральный протоирей, а брак совершен униатским священником Федором Кудрицким, проживавшим в то время в предместье города Липовца Гайсине, и нарочито для этого сюда вызванным...

Приняв православие, преосвященный Иосиф в конце тридцатых и начале сороковых годов писал не раз отцу своему в Илинцы, убеждая и с сыновнею покорностию упрашивая последовать его примеру... Но никакия убеждения почтительнаго и нежнаго сына не действовали на престарелых родителей. Наконец в 1846 году высокопреосвященный Иосиф прибыл лично в Илинцы к свои родителям, имея отрощенныя на голове волосы и бороду, но и это не повлияло на отца относительно пермены веры...

Отец архимандрит Модест в упомянутом некрологе митрополита Иосифа говорит между прочим, что родитель его вполне сочувствовал мыслям его о возсоединении униатов и когда последовал акт возсоединения, охотно принял православие. Зная яго лично, и притом близко, могу утверждать лишь противное... Фанатизм и ненависть к православию особенно сильно выразились в сыне его священнике Иоанне Семашке, который и умер вне православной веры, и о родном брате своем митпрополите Иосифе всегда отзывался так: przeklęty! sam siebie potępił i naród zgubił. В бытность его у меня в Липовце я показал ему портрет его знаменитого брата; он с бешенством бросил портрет на пол и, при звуках разбитаго стекла, тот час-же убежал. Умирая, он завещал похоронить его при Илинецком костеле, и ксендзы уже принялись было за исполнение его воли; но православные священники отобрали его у ксендзов и погребли при православной илинецкой воскресенской церкви, чем остался доволен брат умершаго, митрополит Иосиф и священникам погребавшим прислал денежное вознаграждение...”

Я дадам, што бацьку свайго мітрапаліт Сямашка сілай у 1847 годзе перавёз пад Вільню і зрабіў яго сьвятаром праваслаўнай царквы ў Дзікушках, але бацька і там служыў па-ўніяцку, на што ўсе вакол былі вымушаны заплюшчыць вочы... Так, «неўзьяднаным», стары айцец Іосіф Сямяшка і памёр. Як бачым, мітрапаліт Сямашка быў пракляты за адступніцтва сваёй сям’ёй. Ён нават па-блюзьнерску парушаў апошнюю волю сваіх памерлых блізкіх...

Калі нехта зьверне ўвагу на польскую мову брата мітрапаліта і ўспомніць расейскі аргумэнт пра «палянізацыйную ролю Уніі», то хай задумаецца і пра тое, на якой мове з паловы ХІХ стагодзьдзя пачалі гаварыць і цяпер яшчэ гавораць праваслаўныя бацюшкі ў Беларусі. Цяжка спрачацца з фактам, што як многія сёньняшнія расейскамоўныя людзі ў Беларусі лічаць сябе беларусамі, так і многія тагачасныя польскамоўныя жыхары краю лічылі сябе ліцьвінамі-русінамі.

***

У пачатку ХІХ стагодзьдзя польская была мовай зносінаў у Беларусі, але уніяцкія сьвятары не забываліся і на родную. Пра гэта — другая мая цытата. Паходзіць яна з мэмуараў аўтара першага слоўніка беларускай мовы Івана Насовіча «Воспоминания моей жизни».

«Когда я в 1815 году был инспектором мстиславского уездного духовного училища и учителем высшего отделения, то дворянин Юрковский арендовал петруляндское имение Петра Станиславовича Крогера. У него было двое сыновей Иван и Александр, обучавшихся в мстиславской езуитском 6-классном, на степени гимназии, училище, и Юрковский пригласил меня на все вакационное время давать ежедневно помянутым сыновьям его уроки русского язык и русской словесности... В конце каникул 29 августа все семейство Юрковского, хотя и было римского исповедания, как бы нарочито, собралось идти к обедне в тамошнюю униатскую церковь. Сам Юрковский предложил мне сопутствовать им. С ними был экономический землемер Маевский и два посторонних гостя, все без исключения католики, кроме меня, православного. Я, признаться, удивился, что католикам в этот день пришла охота быть у обедни в униатской церкви. По совершении литургии священник велел поставить среди церкви аналогий для молебствия и, украшенный крестом за 1812 год, вышедши с Евангелием и какою-то бумагою, положил Евангелие на аналогий, а в руках держа, по словам его, указ... начал говорить ко всем нам... так:

— Вот, правоверные христиане. Господь Бог по великому смутку послав нам великую радосць; великий Наполеон, як в гэтом указе пишецца, хвала Богу, воцарився в свое государство (с острова Эльбы) и знову идзець к нам. Помолимся ж Господу Богу о том, чтоб Бог ему помог...»

На гэтым я цытату скончу. Ня гледзячы на ня вельмі ўдалую графічную перадачу Насовіча, добра бачна, што ўніяцкі сьвятар Ракоўскі ў 1815 годзе гаварыў на літаратурнай беларускай мове. Калі ўспомніць, што ў той час у нашых краях польская мова была ўжо агульнапрынятай, гэтак сама як сёньня расейская, і што за палітычныя рэаліі панавалі тады ў Расейскай імпэрыі, то мы зразумеем, што Іван Насовіч зафіксаваў у сваіх успамінах выдатны грамадзянскі ўчынак сьвятара. Бо і сёньня яшчэ ў Беларусі, каб загаварыць падчас нейкага афіцыйнага мерапрыемства да прысутнай расейскамоўнай публікі па-беларуску, чалавеку патрэбная пэўная грамадзянская мужнасьць і адпаведныя патрыятычныя перакананьні, ня кажучы ўжо пра зьмест самой прамовы сьвятара. Айцец Ракоўскі, як бачым, такія перакананьні і мужнасьць меў. Другі важны момант, пра які цытата сьведчыць, — палітычныя антырасейскія погляды ўніяцкага клеру. Якраз пра іх сьведчыць арганізацыя малебну за посьпех Напалеона і за тое, каб ён зноў прыйшоў у Беларусь і вызваліў народ ад расейскага ярма...

Вось такую Царкву дапамог зьнішчыць мітрапаліт Іосіф Сямашка.

***

І нарэшце трэцяя цытата. Паходзіць яна з працы беларускага палітычнага дзеяча і гісторыка Аўгена Калубовіча «Мова ў гісторыі беларускага пісьменства».

«Поруч вывазаў ішло нішчэньне, ад якога найбольш пацярпела пісьменства ў нацыянальнай беларускай мове — дакумэнты беларускай гісторыі й кнігі вуніяцкай (дакладней — былой праваслаўнай і вуніяцкай) літаратуры XVII-VXIII стст.

Шмат іх было спалена ў агні... У 1832 г., на загад зь Пецярбургу, пачалася акцыя адбіраньня старых вуніяцкіх служэбнікаў і іншых кніжок і замены іх на расейскія праваслаўныя кнігі. З цэркваў і манастыроў цэлае Беларусі ў Полацкую духоўную кансысторыю звозіліся для паленьня выданьні беларускіх вуніяцкіх друкарняў. У дадатках да тых кніг у беларускай мове друкаваліся арыгінальныя навукова-тэалягічныя й мастацкія, галоўна вершаваныя, творы беларускай літаратуры: усе яны, за рэдкім выключэньнем, беззваротна загінулі ў агні, разам з багаслужбовымі кнігамі. Вуніяцкія сьвятары спрабавалі ратаваць іх: ведамы выпадак, калі 2 красавіка 1834 году ў Наваградку на рукі яп. Язэпа (Сямашкі) 56 сьвятароў злажылі пратэст, але, на загад цара, усе былі пакараныя за гэта годам манастырскай турмы.

Аб тым, як «уніатскія книги... преднамеренно уничтожались», яшчэ лепей сьведчаць паленьні іх у Жыровічах. Туды ўжо па іквідацыі ў 1839 г. вуніяцкае царквы яны звозіліся з павуніяцкіх (вуніяцкіх і былых праваслаўных) царкоўных і манастырскіх бібліятэк і, на загад праваслаўнага мітрапаліта Язэпа (Сямашкі), у 1841-44 гг. Спальваліся ў манастырскіх печаках. Дзеля таго, што такі спосаб нішчэньня кніг быў марудным, і частка кніг раскрадалася, у 1844 годзе мітрапаліт загадаў вынесьці кнігі на манастырскі пляц і спаліць іх на вогнішчы адразу. У 1853-55 і 1857 гг. паленьне іх зноў працягвалася. Колькі тут было спалена — невядома: афіцыйна называецца лічба каля 2000 кніг, аднак сам мітрапаліт зазначае, што спалена іх было болей, чымся афіцыйна паказана...»

Тут я спынюся, хаця Аўген Калубовіч яшчэ шмат старонак з дакладнымі навуковымі спасылкамі на крыніцы пералічае, як і што палілася ў наступныя гады і дзесяцігодзьдзі, у тым ліку, як было спалена Тураўскае Эвангельле ХІ стагодзьдзя, або як наўмысна ў 1898 годзе быў спалены Смаленскі царкоўна-археалягічны музэй зь беларускімі старадрукамі, рукапісамі і дакумэнтамі.

Побач з кнігамі мітрапаліт Сямашка тысячамі паліў і старыя беларускія праваслаўныя і ўніяцкія абразы. У выніку да ХХ стагодзьдзя, калі абразы пачалі зьбіраць па цэрквах, дайшлі толькі лічаныя зь іх. Пры Сямашку ж пачаліся і першыя перабудовы нашых старых эўрапейскіх цэркваў на расейскі ўзор. Гэта трэцяя цытата сьведчыць пра ролю Герастрата беларускай культуры, якую адыграў мітрапаліт Іосіф Сямашка.

***

З пункту гледжаньня сьвядомага беларуса (бяз розьніцы веравызнаньняў) мітрапаліт Іосіф Сямашка мае ацэньвацца адназначна: гэта быў зьнішчальнік самастойнасьці беларускай мітраполіі, а таксама магільшчык беларускай мовы і культуры.

І вось сёньня РПЦ задумала Іосіфа Сямашку кананізаваць. Што ж? Расейскі народ мае права ўшаноўваць сваіх герояў, і нават маліцца ім. Але пры чым тут беларусы?..

Часам мне здаецца, што так народы і паміраюць...

Сяргей Абламейка,
Радыё Свабода

Ватыканскі ярарх разам з грэка-католікамі памаліўся за Менск і за ахвяры вайны

Thu, 10 May 2012 00:00:00 +0400

10.05.2012
Ватыканскі ярарх разам з грэка-католікамі памаліўся за Менск і за ахвяры вайны

Малебен за горад Менск, усіх яго жыхароў і тых, хто аддаў сваё жыцьцё за вызваленьне Беларусі падчас ІІ Сусьветнай вайны, адбыўся ў Грэка-каталіцкім душпастырскім цэнтры сьв. Язэпа ў Менску 7 траўня 2012 году. У малітве, якая адбывалася ў дзень літургічнага ўспаміну Маці Божай Жыровіцкай, прыняў удзел Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў славацкі грэка-каталіцкі архібіскуп Цырыл Васіль, SJ. Уладыка ўзначаліў малебен за жыхароў Менску, а таксама за ахвяраў ІІ Сусьветнай вайны.

Разам з ватыканскім ярархам маліліся Апостальскі Візітатар БГКЦ архім. Сяргей Гаек, Апостальскі нунцый у Беларусі архібіскуп Клаўдыё Гуджароцьці, рыма-каталіцкі мітрапаліт Тадэвуш Кандрусевіч, біскуп Віцебскі Ўладзіслаў Блін, сьвятары і вернікі візантыйскага і лацінскага абрадаў. Прысутнічалі таксама прадстаўнікі ўлады.

Падчас малітоўнай сустрэчы ў цэнтры сьв. Язэпа Ўладыка Кірыла (Васіль) асьвяціў ікону Ісуса Хрыста, якая будзе знакам памяці пра яго візіт у Беларусь. Мэта ж візіту ватыканскага ярарха — знаёмства з жыцьцём грэка-каталіцкай супольнасьці ў Беларусі, а таксама сумесная малітва за Беларусь разам з каталіцкімі вернікамі абодвух абрадаў у асабліва памятныя для беларусаў дні: з нагоды сьвята Маці Божай Жыровіцкай, Апякункі Беларусі, які адзначаецца 7 траўня, і ў дзень 9 траўня — Дзень памяці па ахвярах вайны. Гэтыя сьвяты — добрая нагода для ўшанаваньня мучаніцкага подзьвігу беларускага грэка-каталіцкага Экзарха Антона Неманцэвіча і ягонай паствы.

Молячыся за супакой у нашай краіне і ў грамадзтве, архібіскуп Кірыла (Васіль) нагадаў, што Царква і сёньня перасьледуецца, але “Царква служыць і насьледуе Хрыста, Які таксама быў перасьледаваны”. “Моц Царквы ў тым, што адна супольнасьць дапамагае іншай, і разам радуюцца”, — дадаў ватыканскі госьць.

Прадстаўнік ватыканскага ведамства адзначыў медалямі Сьвятога Айца за заслугі перад Царквой грэка-каталіцкіх вернікаў Івана Антанюка і Паўла Абламейку, якія шмат зрабілі для разьвіцьця грэка-каталіцкай супольнасьці ў Менску.

Дні памяці і малітвы – пад апекай Багародзіцы

Mon, 07 May 2012 00:00:00 +0400

07.05.2012
Дні памяці і малітвы – пад апекай Багародзіцы

7 траўня Царква адзначае сьвята іконы Маці Божай Жыровіцкай. Ад моманту ўзнаўленьня дзейнасьці грэка-каталіцкай парафіі ў Івацэвічах менаіта Жыровіцкая Багародзіца стала Апякункай парафіі і гэты дзень сьвяткуецца ў Івацэвічах як парафіяльнае сьвята.

7 траўня — гэта традыцыйны дзень сьвяткаваньняў перад цудатворнай іконай Жыровіцкай-Рымскай, што ўшановаецца сёньня ў касьцёле сьв. Андрэя ў Слоніме. Гэтая цудатворная копія Жыровіцкай іконы была прывезена з Рыму як знак падзякі Рымкага народу за цуды Жыровіцкай Багародзіцы, якія яна явіла ў Рыме. Напісаны на палатне, Рымскі сьпісак іконы быў прывезены ў Жыровічы. На каранацыйных урачыстасьцях Жыровіцкай іконы ў 1730 годзе менавіта гэтая Жыровіцкая-Рымская ікона была каранаваная залатымі папскімі каронамі.

Пілігрымы з Івацэвічаў і іншых грэка-каталіцкіх парафіяў штогод прыходзяць і прыяжджаюць, каб ушанаваць у гэтай цудатворнай іконе Багародзіцу.

У гэтым годзе 7 траўня распачнуцца Дні памяці мучаніцкага подзьвігу вялікага ярарха — Апостальскага Экзарха Антона Неманцэвіча і ягонай паствы з тэрыторыі Палесься і Гарадзеншчыны.

Багародзіца, якую заўсёды шанаваў Экзарх-Мучанік будзе аб’ядноўваць два асноўныя месцы малітвы: Слонім (у колішнім прадмесьці якога — у Альбярціне пачаўся мучаніцкі подзьвіг Экзарха) і Івацэвічы (на тэрыторыі Івацэвіцкага раёну знаходзіліся вёскі ўніяцкай парафіі Бабровічы, жыхары якіх былі спаленыя нямецкімі фашыстамі).

У малітоўным успаміне ахвяраў нацысцкага рэжыму і ва ўшанаваньні мучаніцкага подзьвігу Экзарха Антона (езуіта) будзе браць удзел Прадстаўнік Сьвятога Айца Высокадастойны Архібіскуп Кірыла (Васіль), Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў.

7 траўня а 18.30 гадз. Архібіскуп Кірыла ўзначаліць Малебен у капліцы Грэка-каталіцкага цэнтру сьв. Язэпа ў Менску (вул. Арджанікідзэ, д. 6)

Разам з Апостальскім Нунцыем у Беларусі Архібіскупам Клаўдыё Гуджароцьці ён узначаліць сьвяточна-памінальную Боскую Літургію ў Івацэвічах (у мясцовым касьцёле) – 8 траўня а 18-й гадз.

9 траўня аб 11-й гадз. Высокадастойны Архібіскуп Кірыла прыме ўдзел у памінальнай малітве ў мемарыяльным комплексе Хатынь, дзе сярод іншых зьмешчаныя таксама табліцы з назвамі спаленых грэка-каталіцкіх вёсак Палесься.

Протапрасьвітар Яўген Усошын
г. Менск

Душпастырская праграма візіту ў Беларусь Сакратара Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў

Sat, 05 May 2012 00:00:00 +0400

05.05.2012
Душпастырская праграма візіту ў Беларусь Сакратара Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў

7–10 траўня 2012 году ў Беларусі з візітам будзе знаходзіцца Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў архібіскуп Цырыл Васіль, SJ. У гэтыя дні, падчас сьвяткаваньня сьвята Жыровіцкай іконы Божай Маці, якая лічыцца заступніцай беларускага народу, ватыканскі ярарх сустрэнецца на малітве з католікамі візантыйскага і лацінскага абрадаў у Менску, Слоніме і Івацэвічах. 9 траўня, у Дзень памяці па ахвярах вайны, ярарх памоліцца ў Хатыні, а таксама выступіць з дакладам пра каштоўнасьць традыцыяў хрысьціянскага Ўсходу ды адкажа на пытаньні журналістаў. Прапануем поўную праграму візіту ватыканскага госьця ў Беларусь.

ДУШПАСТЫРСКАЯ ПРАГРАМА ВІЗІТУ АРХІБІСКУПА ЦЫРЫЛА (ВАСІЛЯ),
САКРАТАРА КАНГРЭГАЦЫІ ЎСХОДНІХ ЦЭРКВАЎ

ПАНЯДЗЕЛАК, 7 траўня 2012 г.

МЕНСК
18:30 Малебен за горад Менск, (у капліцы Грэка-каталіцкага душпастырскага цэнтру сьв. Язэпа, вул. Аржанікідзэ, д. 6)
У Малебне бяруць удзел Архібіскуп Цырыл (Васіль), Архібіскуп Клаўдыё Гуджароцьці, Апостальскі нунцый у Беларусі, Архібіскуп-Мітрапаліт Менска-Магілёўскі Тадэвуш Кандрусевіч, Біскуп Віцебскі Ўладзіслаў Блін.

АЎТОРАК, 8 траўня 2012 г.

СЛОНІМ
15:30 Акафіст перад рымскай іконай Жыровіцкай Маці Божай (у касьцёле сьв. Андрэя) .
У Акафісьце бяруць удзел Архібіскуп Цырыл (Васіль), Архібіскуп Клаўдыё Гуджароцьці, Апостальскі нунцый у Беларусі і Біскуп Гарадзенскі Аляксандар Кашкевіч, Старшыня Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Беларусі.

ІВАЦЭВІЧЫ
18:00 Боская Літургія (у візантыйскім абрадзе, у касьцёле ў Івацэвічах) – узначальвае Архібіскуп Цырыл (Васіль) пры ўдзеле Апостальскага нунцыя ў Беларусі Архібіскупа Клаўдыё Гуджароцьці і дапожнага Біскупа Пінскай дыяцэзіі Казіміра Вялікасельца.

СЕРАДА, 9 траўня 2012 г.

ХАТЫНЬ (мемарыял)
11:00 Святая Імша (узначаліць кс. Дэкан Уладзіслаў Завальнюк) і Паніхіда за ахвяры вайны, якую ўзначаліць Архібіскуп Цырыл (Васіль).

МЕНСК
15:45 Касьцёл святых Сымона і Алены, ніжняя зала
Адкрыцьцё выставы акварэляў “Уніяцкая архітэктура Беларусі” (аўтарства Зьмітра Мшара).

16:00 Канферэнц-зала Чырвонага касьцёлу.
Даклад на тэму: “Значэньне традыцыі хрысьціянскага Ўсходу для Паўсюднай Царквы”; удзельнічаюць сьвятары, богапасьвячаныя асобы, семінарысты, сьвецкія вернікі абодвух абрадаў.

17:15 Чырвоны касьцёл, ніжняя зала.
Прэс-канферэнцыя Архібіскупа Цырыла (Васіля).

19:00 Касьцёл сьвятых Сымона і Алены, галоўны храм.
Сьвятая Імша, якую служаць Апостальскі нунцый у Беларусі Архібіскуп Клаўдыё Гуджароцьці і Архібіскуп-Мітрапаліт Менска-Магілёўскі Тадэвуш Кандрусевіч. Казаньне прамовіць Архібіскуп Цырыл (Васіль).

У Беларусь прыедзе Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў

Fri, 04 May 2012 00:00:00 +0400

04.05.2012
У Беларусь прыедзе Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў

Паводле інфармацыі з Апостальскай нунцыятуры ў Рэспубліцы Беларусь з 7 па 10 траўня 2012 году з візітам у Беларусі будзе знаходзіцца Ўладыка Цырыл Васіль (Cyril Vasil’), з Таварыства Ісуса (Ордэн Езуітаў), тытулярны архібіскуп Пталемаіды ў Лівіі, Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў.

У дні, калі Беларусь сьвяткуе Дзень Перамогі і ўзгадвае шматлікія ахвяры вайны, Каталіцкая Царква ў Беларусі адзначае 70-ыя ўгодкі мучаніцкага подзьвігу жыхароў Палесься і Слонімшчыны — спаленьня нацыстамі вёсак грэка-каталіцкай парафіі Бабровічы і арышту Апостальскага Экзарха грэка-католікаў Беларусі Антона Неманцэвіча, з Таварыства Ісуса (Ордэн Езуітаў).

Архібіскуп Кірыла (Васіль) перадасьць прывітаньне ад Сьвятога Айца і сустрэнецца з каталіцкімі біскупамі і вернікамі Беларусі як лацінскага (рымскага) так і візантыйскага (грэка-каталіцкага) абраду, сустрэнецца з намесьнікам міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь, паслом Рэспублікі Беларусь пры Сьвятым Пасадзе, спадаром Сяргеем Алейнікам і з Патрыяршым Экзархам усёй Беларусі, Мітрапалітам Менскім і Слуцкім Філарэтам.

Сакратар Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў памоліцца на месцах мучаніцтва зьнішчаных супольнасьцяў і зробіць у Менску даклад на тэму “Значэньне хрысьціянскага Ўсходу для Паўсюднай Царквы”. У беларускай сталіцы Ўладыка Кірыла ўзначаліць таксама Сьвятую Імшу ў касьцёле сьв. Сымона і Алены, паведамляе сайт Svjazep.org.

Даведка:

Уладыка Кірыла Васіль (Cyril Vasil’, па славацку яго імя — Цырыл) нарадзіўся ў Кошыцах (Славакія) 10 красавіка 1965 году. У 1982-1987 гг. навучаўся ў Браціслаўскім універсітэце на тэалагічным факультэце імя Кірылы і Мятода. Быў рукапакладзены на сьвятара 14 чэрвеня 1987 г. біскупам Славамірам Міклаўшам з Югаславіі, бо ў той час Славацкай Грэка-Каталіцкай Царквой кіраваў ардынар-мітрат, які ня быў біскупам (не атрымаў дазволу камуністычных уладаў). У 1990 годзе айцец Цырыл Васіль уступіў у Ордэн Езуітаў.

У 1989 годзе атрымаў ліцэнцыят усходняга кананічнага права ў Папскім Усходнім інстытуце ў Рыме, там жа ў 1994 годзе абараніў доктарскую працу па Ўсходнім кананічным праве.

Пасьля заканчэньня студыяў а. Цырыл Васіль зьяўляўся прафесарам, дэканам факультэту кананічнага права ў Папскім Усходнім інстытуце, прарэктарам, а з 2007 году — рэктарам гэтага Інстытуту. Працаваў таксама прафесарам у Папскім Грыгарыянскім універсітэце ў Рыме, на тэалагічных факультэтах ва ўніверсітэтах Браціславы і Трнавы. Разам з Архімандрытам Сяргеем (Гаекам) працаваў у коле кансультараў Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў.

7 траўня 2009 году Папа Бенядыкт XVI прызначыў а. Цырыла Васіля, SJ, які дагэтуль працаваў рэктарам Папскага Ўсходняга інстытуту (Pontificia Instituto Orientale), Сакратаром Кангрэгацыі Ўсходніх Цэркваў. 14 чэрвеня 2009 году ў рымскай базыліцы Santa Maria Maggiore адбылася яго архірэйская хіратонія. Папа надаў яму годнасьць тытулярнага архібіскупа Птолемаіды ў Лівіі.

Архібіскуп Цырыл Васіль зьяўляецца кансультарам (дарадцам) Кангрэгацыі навукі веры, з 2010 году — Папскай Рады па спрыяньні еднасьці хрысьціянаў, а з 2011 году — сябра Папскай Рады па справах пастырства мігрантаў і падарожнікаў, дзе раней служыў дарадцам. Акрамя таго, ён быў прызначаны кансультантам-эксьпертам агульнага Сіноду Біскупаў, прысьвечанага Тайне Еўхарыстыі, які адбыўся ў 2005 годзе.

Уладыка Кірыла (Васіль) – аўтар шматлікіх кніг і публікацыяў, супрацоўнічаў з Ватыканскім Радыё.

Таксама значную частку свайго жыцьця ён прысьвяціў душпастырству каталіцкіх скаўтаў, быў скаўцкім капеланам у Рымскай дыяцэзіі, тры гады (з 2003 г.) зьяўляўся капеланам Міжнароднай Федэрацыі гайдаў і скаўтаў Еўропы.

Акрамя роднай славацкай мовы, валодае таксама лацінскай, італійскай, ангельскай, французскай, нямецкай, гішпанскай, грэцкай, царкоўнаславянскай, расейскай і ўкраінскай мовамі. Уладыка Кірыла свабодна чытае па-беларуску і шматразова дапамагаў сваімі юрыдычнымі кансультацыямі БГКЦ.

Нямецкі каталіцкі фонд прапануе стыпендыі маладым навукоўцам-хрысьціянам

Tue, 01 May 2012 00:00:00 +0400

01.05.2012
Нямецкі каталіцкі фонд прапануе стыпендыі маладым навукоўцам-хрысьціянам

Каталіцкі стыпендыяльны фонд KAAD прапануе стыпендыі для вучобы і навукова-дасьледчай дзейнасьці ў Германіі маладым студэнтам-хрысьціянам (пасьля 6-га сяместру), выпускнікам ВНУ і маладым навукоўцам.

Weissrussich / Belarussisch

С Т Ы П Е Н ДЫ І ДЛЯ ВУЧОБЫ І НАВУКОВА-ДАСЬЛЕДЧАЙ ДЗЕЙНАСЬЦІ Ў ГЕРМАНІІ
КААД – Праграма “Усходняя Еўропа”
– (www.kaad.de) –
========================================================
Каталіцкі фонд акадэмічнага судзеяньня замежным грамадзянам
(KAAD / Bonn)
Стыпендыі для студэнтаў-хрысьціянаў (пасьля 6-га сяместру), выпускнікоў ВНУ і маладых навукоўцаў

KAAД, нямецкі каталіцкі стыпендыяльны фонд, ужо напрацягу 50-ці год выдае стыпендыі маладым хрысьціянам-навукоўцам і налічвае між тым амаль 8000 былых стыпендыятаў у 120 краінах сьвету. У распараджэньні стыпендыятаў і прэтэндэнтаў на атрыманьне стыпендыі знаходзіцца шырокая сетка партнёрскіх сувязяў і кантактаў ва ўсім сьвеце.

У рамках праграмы “Усходняя Еўропа” двойчы на год (сакавік і верасень) выдаюцца стыпендыі для вучобы, павышэньня кваліфікацыі альбо для навукова-дасьледчай працы. Той, хто зацікаўлены ў атрыманьні стыпендыі ў рамках дадзенай праграмы, мае магчымасьць вучыцца ў самастойна абраным ВНУ, навукова-дасьледчым інстытуце, архіве, клініцы ці ў іншай установе ў Германіі.

Абмежаваньняў у выбары сьпецыяльнасьці няма.

Павінны быць пададзеныя наступныя (акрамя іншых, напрыклад, дыпломы і г.д.) дакументы:
1. Заява на ўдзел у конкурсе (адправіць непасрэдна ў KAAД).
2. Апісаньне праекту (мэты і задачы навучаньня, павышэньня кваліфікацыі альбо навукова-дасьледчай працы).
3. Дзьве рэкамендацыі ад дацэнтаў альбо прафесароў беларускага ВНУ.
4. Згода нямецкага выкладчыка кіраваць Вашым праектам альбо запрашэньне нямецкага інстытуту.
5. Рэкамендацыя ад сьвятара парафіі, да якой належыць прэтэндэнт.
6. Дакумент, які пацьвярджае дастатковы ўзровень валоданьня нямецкай мовай.

Тэрмін, на які прадастаўляецца стыпендыя: ад 2 да 36 месяцаў.
Памер стыпендыі: ад 750 да 2000 еўра (EUR) у месяц.

КААД пакрывае выдаткі на аднаразовы праезд (туды і назад) і часткова выплачвае медыцынскую страхоўку.

Як можна атрымаць фармуляр заявы і больш падрабязную інфармацыю?
Фармуляры і больш падрабязную інфармацыю пра праграму “Усходняя Еўропа”
можна заўсёды запатрабаваць у КААД у горадзе Бон па электроннай пошце:
Radwanski@kaad.de
(Паштовы адрас: KAAD / Osteuropaprogramm, Hausdorffstr. 151, D-53129 Bonn,
Тэлефон для сувязі: (81049) 228 91758-33, факс: (81049) 228 9175858)
Дэталёвая інфармацыя пра праграму “Усходняя Еўропа” на сайце: www.kaad.de

Поўны пакет дакументаў для атрыманьня стыпендыі павінен быць прадастаўлены
KAAД і адначасова партнёрам КААД да 30-га чэрвеня / 15-га студзеня:
http://kaadbonn.de/stipendien/osteuropaprogramm

Пасяджэньні камісіі па выдачы стыпендыяў праводзяцца адпаведна напрыканцы сакавіка / верасьня,
вынікі абвяшчаюцца прэтэндэнтам непасрэдна пасьля пасяджэньняў.

Радаўніца ў Бабровічах: успамін уніятаў — ахвяраў вайны

Thu, 26 Apr 2012 00:00:00 +0400

26.04.2012
Радаўніца ў Бабровічах: успамін уніятаў — ахвяраў вайны

Ушаноўваючы разам з праваслаўнымі братамі ў сьветлы велікодны перыяд нашых продкаў, у панядзелак 23 красавіка 2012 году, напярэдадні сьвята Радаўніцы, вернікі івацэвіцкай грэка-каталіцкай парафіі Маці Божай Жыровіцкай разам з віцэ-дэканам БГКЦ для Гарадзенскай і Берасьцейскай абласьцей айцом Андрэем Кратом зьдзейсьнілі пілігрымку ў спаленую фашыстамі ў вайну ўніяцкую вёску Бабровічы. Гэтая пілігрымка стала адным з этапаў малітоўнага ўспаміну, які сёлета распачалі вернікі Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы з нагоды 70-х угодкаў мучаніцкага подзьвігу беларускага грэка-каталіцкага экзарха а. Антона Неманцэвіча і ў памяць аб даручаных яго апецы верніках-уніятах Палесься і Гарадзеншчыны.

Вёска Бабровічы, якая сёньня знаходзіцца ў Івацэвіцкім раёне, у 1920-30-ыя гады стала адным з важных асяродкаў Уніі ў Заходняй Беларусі. З 1926 году душпастырам мясцовых вернікаў, якія тады сабралі подпісы і зьвярнуліся да біскупа З. Лазінскага з просьбай прыслаць ім уніяцкага сьвятара, быў айцец Баляслаў Пачопка – вядомы беларускі культурна-асьветніцкі і рэлігійны дзеяч. У свой час ён быў рэдактарам першай беларускай каталіцкай газеты “Беларус”, падчас 1-й Сусьветнай вайны займаўся стварэньнем беларускіх прытулкаў і школ на Віленшчыне, выкладаў і кіраваў навучальным працэсам у першай беларускай настаўніцкай семінарыі ў Сьвіслачы.

Працуючы ў парафіі Бабровічы, ён і яго жонка Марцыяна асабліва запомніліся баброўцам сваёй дабрачыннай дзейнасьцю, шчырай любоўю да ўсіх людзей. Айцец Баляслаў заўчасна памёр напрыканцы 1940 году ў шпіталі ў Целяханах, змучаны і зьнясілены шматлікімі “гутаркамі”, пагрозамі высылкі ў Сібір, паборамі з царквы ды рознымі зьдзекамі і перасьледаваньнямі, якія чыніла яму і Царкве новая бязбожная ўлада.

А ў верасьні 1942 году трагічны лёс напаткаў Бабровічы, а таксама тры іншыя вёскі, якія належалі да Бабровіцкай уніяцкай парафіі – Вяда, Тупічыцы і Красьніца. Яны былі спаленыя фашысцкімі карнікамі разам з жыхарамі. Па вайне з чатырох гэтых вёсак адрадзілася толькі вёска Бабровічы, частка жыхароў якой цудам уратавалася і выжыла пасьля гэтай страшнай трагедыі. Іх успаміны трапілі ў дакументальную аповесьць “Я з вогненнай вёскі” Алеся Адамовіча, Янкі Брыля і Ўладзіміра Калесьніка.

Падчас сёлетняй пілігрымкі ў гэтыя мясьціны айцец Андрэй Крот, які сам мае бабровіцкія карані, адслужыў пасхальную паніхіду на каталіцкіх могілках у Целяханах ля магілы айца Баляслава Пачопкі, на якой устаноўлены драўляны помнік-каплічка з выявай уваскрослага Хрыста. На шляху ў Бабровічы вернікі коратка памаліліся каля памятнага знаку на месцы спаленай фашыстамі вёскі Красьніца. Жыцьцесьцьвярджальны велікодны сьпеў “Хрыстос уваскрос з мёртвых, сьмерцю сьмерць зваяваў, і тым, што ў магілах, жыцьцё дараваў” гучаў таксама і падчас памінальнай службы, што адбылася затым на старых уніяцкіх могілках у Бабровічах. Там, на месцы, дзе пасьля вайны мясцовыя жыхары пахавалі парэшткі сваіх загінулых аднавяскоўцаў, у 2000 годзе вернікі івацэвіцкай грэка-каталіцкай парафіі ўсталявалі памятны крыж.

З месцаў, дзе былі спаленыя і дзе потым былі перапахаваныя бабровіцкія ўніяты, пілігрымы ўзялі з сабою зямлю, якая будзе цяпер захоўвацца вернікамі івацэвіцкай грэка-каталіцкай парафіі Маці Божай Жыровіцкай як рэліквія і напамін аб мучаніцтве нашых продкаў.

Івацэвіцкія вернікі каля помніка на магіле а. Баляслава Пачопкі ў Целяханах.

Малітва на месцы спаленай фашыстамі вёскі Красьніца.

Пасхальная паніхіда ля памятнага крыжа на бабровіцкіх могілках.

Памінальная малітва за Янку Купалу і Алаізу Пашкевіч-Цётку ў Горадні

Sun, 22 Apr 2012 00:00:00 +0400

22.04.2012
Памінальная малітва за Янку Купалу і Алаізу Пашкевіч-Цётку ў Горадні

21 красавіка 2012 году душпастыр грэка-каталіцкай парафіі Маці Божай Фацімскай айцец Андрэй Крот адслужыў у Горадні пасхальную паніхіду за супакой вялікіх беларускіх пісьменьнікаў і грамадзкіх дзеячаў Янкі Купалы і Алаізы Пашкевіч (Цёткі). Памінальнае набажэнства ў касьцёле Дабравешчаньня Найсьвяцейшай Дзевы Марыі (пабрыгіцкім) стала духоўным завяршэньнем Купалаўскіх чытаньняў, якія адбыліся 20-21 красавіка ў Гарадзенскім універсітэце імя Я. Купалы і былі прымеркаваныя да 130-х угодкаў паэта.

На Паніхіду, каб памаліцца за славутых беларускіх дзеячаў, разам сабраліся ўдзельнікі навуковай канферэнцыі і вернікі гарадзенскай грэка-каталіцкай парафіі Маці Божае Фацімскай. У кароткім казаньні айцец Андрэй Крот адзначыў, што, молячыся за гэтых выдатных творцаў нашага народу, мы дзякуем за іх Богу і памятаем таксама пра іх сувязь з Грэка-Каталіцкай Царквой.

Янка Купала падчас свайго знаходжаньня ў Менску ў 1918 годзе сябраваў і часта слухаў беларускія казаньні айца Фабіяна Абрантовіча, які стаў адным з ініцыятараў адраджэньня Уніі ў Беларусі і пазьней прыняў усходні абрад, нёс служэньне Апостальскага Адміністратара для каталікоў усходняга абраду ў Манчжурыі.

Сувязі Алаізы Пашкевіч з Грэка-Каталіцкай Царквой былі яшчэ больш цесныя. Калі яна жыла і вучылася ў Львове, яна шмат кантактавала з грэка-каталіцкімі дзеячамі, а яе зборнікі “Хрэст на свабоду” і “Скрыпка беларуская” былі надрукаваныя ў базыльянскай друкарні ў Жоўкве на Заходняй Украіне. Ёсьць таксама зьвесткі, што паэтка падрыхтавала да выданьня ў той самай друкарні ўніяцкі малітоўнік для беларусаў, рупілася пра выданьне літаратуры па гісторыі Уніі. Любоў да Айчыны і самаахвярнае служэньне свайму народу — гэта тое, чым кіравалася Алаіза Пашкевіч-Цётка ня толькі ў сваёй творчасьці, але і ў жыцьці. Яна зьбірала матэрыялы пра беларускую батлейку, прыкладала шмат намаганьняў для арганізацыі беларускіх школаў і настаўніцкіх курсаў у Вільні, а ў час ваеннга ліхалецьця ахвярна працавала для стварэньня прытулкаў для дзяцей і як сястра міласэрнасьці даглядала хворых у тыфозным бараку.

Зьвяртаючыся да прысутных на памінальным набажэнстве вернікаў і навукоўцаў, сьвятар заўважыў таксама, што, як і кожны чалавек, гэтыя выдатныя дзеці беларускага народу не былі пазбаўленыя пэўных слабасьцяў, таму ў гэты вялікодны час у малітве асабліва давяраем іх Міласэрнаму Хрысту.

Велікоднае слова Апостальскага Візітатара БГКЦ

Mon, 09 Apr 2012 00:00:00 +0400

09.04.2012
Велікоднае слова Апостальскага Візітатара БГКЦ

У сваім Пастырскім Слове на сьвята Пасхі Хрыстовай 2012 году Апостальскі Візітатар для грэка-католікаў Беларусі архімандрыт Сяргей (Гаек) разважае пра дар сьвятарства і прыводзіць прыклад добрага пастыра і вернага сьведкі Евангельля Экзарха а. Антона Неманцэвіча ды заклікае вернікаў асэнсаваць праўду пра тое, што “Хрыстос у сваім прыніжэньні ёсьць блізкі да ўсіх, хто церпіць, хто праходзіць выпрабаваньні і перасьлед”.

Вялебныя Айцы Сьвятаслужыцелі!
Дарагія Манахі, Манахіні і Браты Семінарысты!
Любыя ў Госпадзе Браты і Сёстры! Паважаныя Сябры!

Усіх вас шчыра віншую са сьветлым Хрыстовым Уваскрасеньнем:
Хрыстос уваскрос! – Сапраўды ўваскрос!

1. Да пасхальнай радасьці Ўваскрасеньня Госпада нашага Ісуса Хрыста Сьвятая Царква прывяла нас праз Вялікі тыдзень Мукаў Хрыстовых, асабліва праз Вялікі чацвер, Вялікую пятніцу, Вялікую суботу. У багаслужбах тых дзён мы маглі ўспамінаць увесь Провід Божы, які Ісус Хрыстос споўніў дзеля нас і дзеля нашага збаўленьня.

У Вялікі чацвер мы ўзгадвалі вялікі Дар Еўхарыстыі і сьвятарскага служэньня, які Хрыстос даручыў Сваёй Сьвятой Царкве. Гэта было для ўсіх нас добрай нагодай асэнсаваць каштоўнасьць гэтага дару сьвятарства для ўсяго Народу Божага.

Усіх сьвятароў Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы даручаю вашым малітвам і дзякую ім за ахвярнае і бескарысьлівае служэньне Богу, Царкве і Бацькаўшчыне. Усім вернікам выказваю глыбокую ўдзячнасьць за духоўную, малітоўную і матэрыяльную падтрымку іхняга служэньня.

Богаслужэньні Вялікай пятніцы Мукаў Хрыстовых дазволілі нам глыбока асэнсаваць праўду, што Хрыстос у сваім прыніжэньні ёсьць блізкі да ўсіх, хто церпіць, хто праходзіць выпрабаваньні і перасьлед. Зьняважаны і бічаваны Хрыстос няспынна заклікае нас да нашай з імі салідарнасьці.

2. Таямніца Хрыстовага Ўваскрасеньня прасьвятляе ўсіх людзей добрай волі ды натхняе нас шукаць праўду пра саміх сябе, пра нашую гісторыю, пра нашае сьведчаньне Евангельля і вернасьці Богу.

У гэтым годзе Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква адзначае 70-я ўгодкі мучаніцкага подзьвігу Экзарха Антона Неманцэвіча і ягонай паствы — шматлікіх вернікаў Палесься ды Гарадзеншчыны.

Мучаніцкі шлях Экзарха беларускіх грэка-католікаў Антона Неманцэвіча пачаўся ў жніўні 1942 году, калі ён быў арыштаваны ў Альбярціне нямецкімі нацыстамі ды ўвязьнены ў турме СД у Менску. Некалькі тыдняў пазьней, восеньню 1942 году, гітлераўскія карныя аддзелы спалілі палескія вёскі разам з іх жыхарамі, што ўваходзілі ў склад грэка-каталіцкай (неаўнійнай) парафіі ў Бабровічах (сёньня — у Івацэвіцкім раёне).

На тэрыторыі архіпастырскага служэньня Экзарха-Мучаніка, паміж рэкамі Нёман і Шчара (у трохкутніку Ліда – Баранавічы – Ваўкавыск), карная акцыя пад кодавай назвай “Гамбург” праводзілася ў сьнежні 1942 году.

Айцец Антон ва ўсім сваім жыцьці ды служэньні імкнуўся быць добрым пастырам і верным сьведкам Евангельля. У жыцьці і душпастырстве а. Антон кіраваўся прынцыпам, які стаўся яго своеасаблівым дэвізам: «Наш абавязак адносна Бога — Яму служыць, а ня Ім паслугоўвацца». І гэтаму ён навучаў сваю паству.

Нягледзячы на розьніцы ў веравызнаньні, ён быў пакорным слугою для ўсіх сваіх суайчыньнікаў. Ягоным вялікім ідэалам была зьяднаная Царква. Як тэолаг і душпастыр ён імкнуўся да гэтага ідэалу праз будаваньне перад усім братэрскіх адносінаў з праваслаўнымі братамі.

У пасхальны час лічым нашым абавязкам увекавечыць любоў гэтых сьведкаў веры да Бога, Паўсюднай Царквы і да Бацькаўшчыны, любоў, за якую яны заплацілі найвышэйшую цану – сваё жыцьцё.

У гэтым годзе, які ў нашай Царкве праходзіць пад дэвізам «Евангелізацыя – пакліканьне сям’і», молімся за беларускія сем’і ды за нашу вялікую Сям’ю – Беларусь. Выхаваньне моладзі ў духу Евангельля, у адказнай любові да Бацькаўшчыны, да беларускай мовы і культуры, лічым асаблівым заданьнем нашае Царквы.

3. Пачэсныя Айцы! Любыя ў Госпадзе Браты і Сёстры! Паважаныя Сябры!

Хачу разьдзяліць з вамі радасьць, крыніцай якой зьяўляецца Ўваскрасеньне Гасподняе, і прагну перадаць вам самыя сардэчныя зычэньні, каб Госпад Ісус Хрыстос, якога сустракаем у богаслужэньнях Царквы, у «ламаньні Хлеба» і тлумачэньні Слова Жыцьця, дадаваў адвагі ў вызнаньні веры, што гэта Ён перамог сьвет.

Няхай праз заступніцтва Багародзіцы ды праз прыклад і малітвы мучанікаў і сьведкаў Хрыста на нашай Беларускай Зямлі блаславеньне Ўваскрослага Ісуса Хрыста дойдзе да ўсіх вас, да ўсіх вернікаў нашай Царквы ў Беларусі і ў замежжы, да ўсіх хрысьціянаў і да людзей добрай волі ў нашай Бацькаўшчыне.

Молімся, каб Уваскрослы Хрыстос узмацняў надзею ў перадоленьні цяжкасьцяў, якія паўстаюць перад намі кожны дзень, ды каб Ён быў для ўсіх прыкладам узаемнай хрысьціянскай любові.

Хрыстос уваскрос! – Сапраўды уваскрос!

Менск, Пасха Хрыстова 2012 г.
+ Архімандрыт СЯРГЕЙ (Гаек)
Апостальскі Візітатар для грэка-католікаў Беларусі

Дар жыцьця

Sun, 08 Apr 2012 00:00:00 +0400

08.04.2012
Дар жыцьця

У сваім велікодным звароце Апостальскі Візітатар для беларусаў-католікаў замежжа айцец Аляксандар Надсан зьвярнуўся да тэмы сьмяротнага пакараньня і галадовак пратэсту.

Хрыстос васкрос!… усюды радасьць,
Усё глядзіць сьмялей, сьвятлей;
Вялікі Мучанік, здаецца,
Абняў усіх ласкаю сваей.

Гэтыя словы Янкі Купалы выдатна аддаюць радасьць вялікага сьвята, сутнасьць якога, паводле велікодных царкоўных сьпеваў, у тым, што, падобна Майсею, які вывеў абраны народ праз Чырвонае мора з ягіпецкай няволі да свабоды, Госпад Ісус Хрыстос перавёў усіх нас «ад сьмерці да жыцьця і ад зямлі на неба». Такім чынам Вялікдзень — гэта аднаўленьне ўсяго стварэньня ў Богу праз Ісуса Хрыста. Не дарма сьвятыя айцы называлі яго актам новага тварэньня.

Радасьць вялікага сьвята не павінна, аднак, даць нам забыць, што Велікодную нядзелю апярэджвала Вялікая пятніца, калі Госпад Ісус Хрыстос павіс на крыжы, фальшыва абвінавачаны тымі, што ўважалі сябе духоўнымі правадырамі народу, і адданы на сьмерць суддзёю, каб дагадзіць абвінаваўцам, хоць сам не знайшоў ў Ім ніякай віны. Ні суддзя, ні абвінаваўцы не падазравалі, што засудзілі на сьмерць Таго, каго магіла не магла ўтрымаць і Хто сказаў пра Сябе: «Я — дарога, і праўда, і жыцьцё».

Крыжовая сьмерць Хрыста дае нам шмат да развагі над сьмяротным пакараньнем. Жыцьцё — гэта найвялікшы дар Божы, і толькі Бог можа забраць яго ў свой час. Гэта не азначае, што той, хто зрабіў злачынства, не павінен быць пакараным. Але пакараньне павінна быць спалучана з міласэрнасьцю, каб даць магчымасьць асуджанаму ўсьведаміць сваё злачынства і пакаяцца. Важна таксама мець на ўвазе тое, што пакараньне сьмерцю ў выпадку памылкі нельга направіць. Хрыстос сказаў «Не хачу сьмерці грэшніка, але каб ён пакаяўся і меў жыцьцё вечнае», а сваёй сьмерцю на крыжы Ён асудзіў сьмяротнае пакараньне.

Жыцьцё — гэта дар Божы, і таму чалавек ня можа адабраць яго ня толькі іншаму, але і самому сабе, у тым ліку праз галадоўку. Звычайна на гэтае апошняе наважваюцца людзі моцнага характару, якім былі перакрытыя ўсе іншыя шляхі для асягненьня справядлівасьці. Хацелася б сказаць такім людзям: «Дарагі, схіляюся перад тваёй мужнасьцю і ахвярнасьцю, але ты выбраў ня той шлях. Табе трэба жыць на радасьць тваім блізкім і на карысьць той вялікай ідэі, якой ты адданы. І Бог табе дапаможа».

Сёньня, у гэты сьветлы і радасны дзень будзем прасіць Уваскрослага Хрыста, каб Ён даў палёгку і сілу духа тым, хто церпіць несправядліва, і суцяшэньне сем’ям тых, якія пацярпелі страту сваіх дарагіх, а ўсім — надзею лепшай долі для нас і нашай Бацькаўшчыны ў гэтым жыцьці і вечнай радасьці разам з Ім у будучым.

а. Аляксандар Надсан,
Апостальскі Візітатар для беларусаў-католікаў замежжа,
Вялікдзень 2012.

Архібіскуп Гуджароцьці наведаў грэка-каталіцкі храм у Віцебску

Sat, 07 Apr 2012 00:00:00 +0400

07.04.2012
Архібіскуп Гуджароцьці наведаў грэка-каталіцкі храм у Віцебску

4 красавіка 2012 году падчас візіту ў Віцебскую рыма-каталіцкую дыяцэзію Апостальскі нунцый у Беларусі архібіскуп Клаўдыё Гуджароцьці па запрашэньні Апостальскага Візітатара БГКЦ архімандрыта Сяргея Гаека наведаў таксама душпастырскі цэнтр грэка-каталіцкай парафіі Ўваскрасеньня Хрыстовага ў Віцебску, паведамляе Catholic.by.

У сустрэчы нунцыя з віцебскімі грэка-католікамі прыняў удзел Упаўнаважаны па справах рэлігіяў і нацыянальнасьцяў Віцебскага аблвыканкаму Сяргей Фадзеенкаў, грэка-каталіцкія сьвятары і семінарысты.

Падчас візіту ў віцебскую грэка-каталіцкую парафію архібіскуп Гуджароцьці адзначыў, што ўбачыў там моладзь, якая жадае служыць Госпаду і Яго Царкве. “Грэка-Каталіцкай Царкве патрэбны людзі, якія былі б сталымі ў сваёй прысутнасьці ў храме. Дзякуй Богу, такая практыка ўжо ёсьць, і яе нельга згубіць”, — падкрэсьліў ярарх. Архібіскуп таксама дадаў, што трэба клапаціцца аб тым, каб вернікі ўдзельнічалі ў сакрамантах, чулі Божае слова і прымалі актыўны ўдзел у жыцьці і разьвіцьці Царквы.

“Паўсюдная Царква ганарыцца вернасьцю Царквы на Ўсходзе”, — адзначыў Апостальскі нунцый напрыканцы свайго візіту і заахвоціў грэка-каталіцкіх вернікаў надалей захоўваць свае традыцыі.

Дадзены візіт архібіскупа Гуджароцьці ў Віцебск быў ужо другім. Упершыню прадстаўнік Папы пабываў там 15 сьнежня 2011 году, калі наведаў рыма-каталіцкую парафію Найсьвяцейшага Сэрца Езуса ў Наваполацку ў дзень духоўных сустрэч сьвятароў і пасьвячаных асобаў.

Ірына Дубянецкая: Беларусь 1000 гадоў жыве бяз Бібліі

Wed, 21 Mar 2012 00:00:00 +0300

21.03.2012
Ірына Дубянецкая: Беларусь 1000 гадоў жыве бяз Бібліі

Адзіная ў Беларусі жанчына доктар сакральнай тэалогіі дадае: “Бяз Бібліі па-беларуску”. Правакацыйнае сьцьверджаньне, праўда? Так і хочацца паспрачацца: “Як так, я бачыў Біблію па-беларуску”, “У мяне дома ёсьць!”. Менавіта паспрачацца й хоча Ірына Дубянецкая, запрашаючы вас на сваю публічную лекцыю “1000 гадоў бяз Бібліі: беларускія біблійныя пераклады і еўрапейская цывілізацыя”, якая адбудзецца ў межах цыкла лекцый “Urbi et Orbi”. Занатуйце: 23 сакавіка (пятніца), а 18.30 у “Галерэі Ў” (пр-т Незалежнасьці, 37а, метро "Плошча Перамогі"). Уваход вольны!

Ірына Дубянецкая – доктар філасофіі і адзіны ў Беларусі сьвецкі доктар тэалогіі, зьяўляецца верніцай Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы. Навучалася ў Вялікай Брытаніі і Бельгіі, але жыла і жыве тут, у Беларусі, бо яе мара – беларуская Біблія. На беларускай мове ёсьць тры поўныя пераклады Бібліі і шмат няпоўных, тым ня менш у назьве лекцыі спадарыня Ірына правакуе, сьцьвярджаючы, што Беларусь жыве 1000 гадоў бяз Бібліі. Як так? Пра гэта на партале TUT.BY напярэдадні лекцыі размова з ёй журналіста Глеба Лабадзенкі.

“ПЕРАКЛАД – ГЭТА З МОВЫ АРЫГІНАЛА НА НАШУЮ МОВУ. А Ў НАС?..”

– Спадарыня Ірына, якія на гэты момант існуюць пераклады Бібліі на беларускую мову?

Ірына Дубянецкая: Вельмі важна паглядзець, што ёсьць перакладам Бібліі. Пераклад з чаго і куды? Пераклад тэксту звычайна робіцца з арыгіналу на нейкую жывую літаратурную мову. На сучаснай беларускай мове няма ніводнага перакладу, зробленага з арыгінальных біблейскіх моваў – габрэйскай, арамейскай, грэцкай. Калі казаць пра поўныя пераклады (а было яшчэ шмат фрагментарных), то на сёньняшні дзень ёсьць тры беларускія Бібліі. З якіх адна сапраўды зробленая з арыгіналу – гэта Біблія Янкі Станкевіча, перакладзеная ў 1970-я гады. Яна, відаць, і тэкстуальна найбольш якасная з усіх – гэта самы якасны пераклад. Але гэта пераклад мае дзьве праблемы. Першая – гэтая Біблія зробленая па пратэстанцкім каноне, гэта значыцца, тыя другакананічныя кнігі, якія чытаюцца каталікамі і праваслаўнымі, сюды не ўваходзяць. І другая праблема – што яна перакладзеная Янкам Станкевічам, у якога быў свой погляд на беларускую мову. У якога яна была хутчэй не беларуская, а вялікалітоўская – у народзе яе называюць “станкевічанка”. Гэты варыянт вельмі добры для дасьледніка Бібліі, але сёньня для шырокай публікі ён неўжывальны. Другі поўны пераклад быў зроблены Васілём Сёмухам. Ён зроблены таксама ў пратэстанцкім каноне – там таксама няма другакананічных кніг. Пераклад зроблены не з арыгінальных моваў. Спадар Васіль карыстаўся самымі рознымі перакладамі, але асноўны, на які ён абапіраўся, быў расейскі сінадальны пераклад, створаны ў 1840-я гады. Дасьледчыкі Бібліі ведаюць, што рускі сінадальны пераклад мае вельмі шмат тэкстуальных праблем… І нарэшце, трэці поўны варыянт Бібліі зусім сьвежы. Гэта выданьне Біблійнага таварыства, зробленае на падставе перакладаў ксяндза Уладзіслава Чарняўскага. Пераклад рабіўся пераважна з польскай “Бібліі тысячагоддзя”. Задача сьветлай памяці ксяндза Чарняўскага была падобная да Скарынавай – даць біблійны тэкст людзям па-беларуску. А ўжо адкуль браўся пераклад – пытаньне было другаснае. Беларускае біблійнае таварыства ўзгадніла пераклад Чарняўскага з новавульгатай – сучасным перакладам на лаціну. Гэта карысная праца, але яна не здымае праблему перакладу з арыгіналаў.

– А ці абавязкова, каб перакладчык ведаў мову арыгінала? Калі ўзяць тэкст на нейкай іншай мове, які ўсе прызнаюць удалым, – чаму нельга перакладаць адтуль?

Ірына Дубянецкая: Гэта заганна, бо любы пераклад недасканалы, як і любая копія – недасканалая. Менавіта таму ў сучаснай французскай і англійскай мовах новыя пераклады Бібліі робяцца пастаянна. Існуюць камісіі, якія пастаянна працуюць з найлепшымі біблістамі, адпаведна, з носьбітамі моваў, на якія перакладаюцца, і – з найлепшымі знаўцамі моваў арыгіналу. Пераклады не спыняюцца – і тыя, хто ня ведае арыгінальных моваў, але хоча чытаць Біблію – знаходзяцца ў выгадным становішчы. Хоць у англамоўным сьвеце ёсьць пэўны эталон англійскага перакладу, вядомы ўсім носьбітам мовы – гэта Біблія Караля Якуба 1611 году. Калі англійскія пісьменьнікі цытуюць Біблію – то абавязкова гэты пераклад. Аднак зроблены ён быў 400 гадоў таму, мова з таго часу зьмянілася, і біблістыка зрабіла велізарны крок наперад – дзеля гэтага і робяцца ўсё новыя пераклады. Хоць “англійскі пераклад Бібліі” па-ранейшаму асацыюецца з Бібліяй Караля Якуба, над якой, дарэчы, працавала цэлая камісія. У Нямеччыне "нямецкая Біблія" па-ранейшаму асацыюецца з перакладам 1534 году, дзе гэта быў подзьвіг аднаго чалавека – Марціна Лютэра.

“СКАРЫНА І КЛОПАТУ САБЕ НЕ РАБІЎ, КАБ ПЕРАКЛАДАЦЬ З АРЫГІНАЛА”

– Спадарыня Ірына, Вы прывялі ў прыклад Расею, Брытанію, Нямеччыну. Давайце зноў вернемся да нашых суседзяў – ці гэта мы адны такія гаротнікі, ці і там існуе такая праблема?

Ірына Дубянецкая: Суседзі нашыя парупіліся, каб займець сабе Біблію, перакладзеную з арыгінальных моваў. Нямецкі і англійскі варыянты – гэта часы Рэфармацыі. Расейскі – гэта ХІХ стагоддзе, бо там заўжды ўсе працэсы адбываліся нашмат пазьней, чым у Еўропе. Але расейскі пераклад Бібліі фактычна сфармаваў расейкую літаратурную мову, зафіксаваў яе. Так было і ў англійскай і нямецкай мовах свайго часу. Чаму так адбываецца, што Біблія фармуе літаратурныя мовы? Таму што аб’ём і разнастайнасьць біблійных тэкстаў такая, што лексічна і граматычна ахоплівае ўсе пласты мовы, гэтага робіцца дастаткова, каб працягваць далей пісаць у тым жа лінгвістычным полі. І калі б у нашаніўскія часы ў пачатку ХХ стагоддзя былі кінутыя сілы, каб зрабіць годны пераклад Бібліі на беларускую мову, мы б цяпер ня мелі той сітуацыі, якую маем: адзін варыянт мовы, другі, трэці… Што датычыць Польшчы, то першыя спробы перакладу там былі яшчэ ў XIV стагоддзі. Але першая польская Біблія робіцца беларусамі – гэта так званая Берасьцейская альбо Радзівілаўская Біблія 1563 году. Калі Біблію перакладаў Скарына – ён перакладаў на тую мову, якую лічыў літаратурнай. Адначасова Біблію перакладалі беларускія юдэі – і рабілі гэта на “гутарковую”, “зразумелую” мову.

– Скарына перакладаў з арыгінальных моваў?

Ірына Дубянецкая: Ён нават і клопату сабе такога не рабіў, бо тых арыгінальных моваў ня ведаў. Рабіліся дасьледаваньні, якія паказалі, што ўзорам у яго была чэшская Біблія. Але, зноў жа, Скарына ставіў сабе зусім іншую задачу – даць кнігу народу. А паколькі асноўнай кнігай была Біблія – ён робіць Біблію. І першае, што ён перакладае, – гэта Псалтыр. А Псалтыр – гэта была самая чытаная кніга, гэта быў падручнік для чытаньня і пісаньня ў навучальных установах. І Скарына перакладаў Біблію на мову сваёй краіны і для людзей сваёй краіны – ня думаю, што ў яго былі амбіцыі, каб гэтую кнігу чыталі “ад Варшавы да Замаскоўя”.

– Вы кажаце, што ў Скарыны не было задачы перакладаць з арыгіналу, была задача – даць людзям кнігу. Можа, гэта такая беларуская традыцыя перакладу Бібліі – найперш “даць людзям кнігу”?..

Ірына Дубянецкая: Вось у гэтым і рэч. Але тады пытаньне: а якая задача беларускай культуры, беларускай гуманітарыі? Ці ёсьць задача асвойваць чалавечыя каштоўнасьці па-беларуску?

– Дома я карыстаюся Бібліяй па-беларуску – і, як несьпецыяліст, не адчуваю дыскамфорту, што яна перакладзена не з арыгіналу, ня думаю пра гэта на кожнай старонцы. Чаму ж Вы гаворыце, што мы “1000 год бяз Бібліі”?

Ірына Дубянецкая: Калі чалавек хоча зразумець і асэнсаваць Біблію, то чым бліжэй да арыгіналу тэкст – тым лягчэй вам будзе зразумець і асэнсаваць яго. Бо ў іншым выпадку вы абсалютна ня ведаеце, што вы разумееце і асэнсоўваеце. А асэнсоўваеце вы пераклад з перакладу – пераклад другой ці трэцяй ступені, – дзе маглі адбыцца істотныя зьмены ў сэньсе тэксту. “Пераклад з перакладу з перакладу” вам пакіне толькі сюжэт. “Пра што” – вы будзеце ведаць. Але ж Біблія – гэта ня толькі сюжэты… Пераклад не з арыгіналу робіцца толькі тады, калі ва ўсёй краіне няма знаўцаў арыгінальных моваў.

– А ў нас ёсьць?

Ірына Дубянецкая: У нас ёсьць сьпецыялісты, якія працуюць з Бібліяй у арыгінале. Але я задаю сабе пытаньне: ці спазьніліся беларусы на свой цягнік? Тое, што пераклад з арыгіналу мусіць быць зроблены – сумневаў няма. Але ці адыграе ён тую ролю, якую адыграў у іншых народаў у часы Рэфармацыі ці напачатку ХХ стагоддзя?

“КАЛІ ЦЫТУЮ БІБЛІЮ, ТО ПЕРАКЛАДАЮ ЯЕ З АРЫГІНАЛУ”

– Спадарыня Ірына, а калі Вам даводзіцца цытаваць Біблію – якім варыянтам карыстаецеся?

Ірына Дубянецкая: Я перакладаю сама.

– З якой мовы?

Ірына Дубянецкая: З Бібліі! Калі я чытаю габрэйскую Біблію – я перакладаю з габрэйскай мовы. Калі Новы Запавет – то з грэцкай мовы. Так прынята ў навуковым асяродку – ты мусіш сам перакладаць патрэбныя табе моманты.

– Наколькі Вы добра ведаеце гэтыя мовы?

Ірына Дубянецкая: Дастаткова, каб перакладаць.

– Выбачаюся, але зараз многія падумалі сабе: “Калі яна такая разумная, чаго ж сама Біблію не перакладзе”?

Ірына Дубянецкая: Гэта вельмі вялікая праца! І, як паказвае практыка, яна мусіць рабіцца не адным чалавекам, а калектыўна, каб былі прыцягнутыя розныя знаўцы тэмы, моваў, тэкстаў. Мне вельмі хацелася б, каб сабралася група, якая хацела б працаваць з Бібліяй па-беларуску. Каб нарэшце ў беларускай Вікіпедыі зьявіліся пісьменныя артыкулы на гэтую тэму, каб знайшліся людзі, здольныя падрыхтаваць такія артыкулы. Бо сярод іншых народаў “біблійныя” артыкулы для Вікіпедыі ствараюць вядомыя навукоўцы… Каб неяк наблізіцца да сваёй мроі, я буду праводзіць адпаведны курс у Лятучым Універсітэце – хутка будзе адбывацца набор. Гэта ня будзе курс перакладу Бібліі, але заняткі для людзей, якіх хвалюе гэтая праблематыка. Калі нехта зацікавіцца – запрашаю на лекцыю, пасьля якой можам абмеркаваць гэта з ахвотнымі!

Дзе захоўваецца “эталон”, “арыгінал” Бібліі? Як па-беларуску: дабраславіць, благаславіць ці блаславіць? Раство, Каляды, Ражджаство ці Божае Нараджэньне? Пакуль няма “ідэальнага” перакладу, якімі перакладамі карыстацца?
Адказ – на публічнай лекцыі Ірыны Дубянецкай.

Он-лайн трансьляцыя лекцыі д-ра Ірыны Дубянецкай: “1000 гадоў бяз Бібліі: беларускія біблійныя пераклады і еўрапейская цывілізацыя”.

ТАКІМ ЧЫНАМ
Лекцыя Ірыны Дубянецкай з цыклу “Urbi et Orbi”
“1000 гадоў бяз Бібліі: беларускія біблійныя пераклады і еўрапейская цывілізацыя”
адбудзецца 23 сакавіка (пятніца) а 18.30
Уваход вольны!
У "Галерэі Ў" – Менск, пр-т Незалежнасьці, 37а (метро "Плошча Перамогі")

TUT.BY